رشد بی رويه جمعيت به همراه ارتقاء سطح دانش بشر در بهره برداری از طبيعت و در نتيجه مصرف بی رويه منابع، سرنوشت کره خاکی را با ابهام مواجه کرده است. دنيای امروز شاهد دو روند متقابل و متضاد است .از يک طرف، روندی که تحت عنوان توسعه اقتصادی و رفاه اجتماعی، مصرف گرائی را ترويج می کند و تقريبا" هدف غائی تمام کشورهاست و مترادف با بهره برداری هر چه بيشتر از طبيعت و آلوده کردن آن می باشد که اين روند با سرعت فزاينده ای تداوم داشته و نوعی رقابت بين کشورها و جوامع آن برای توليد ومصرف بيشتر به وجود آورده است.

از طرف ديگر با بهره برداری بی رويه از منابع طبيعی و تخريب آن بدون شک در آينده ای نه چندان دور نسل انسان با بن بستی جدی مواجه خواهد شد. آب سالم، هوای پاک، غذای بهداشتی و محيط مناسب برای زيستن به تدريج به آرزوهائی دست نايافتنی تبديل می شود. (Nelson, 1999) 

با تداوم تخريب و آلودگی محيط زيست متخصصان به منظور دست يابی به راه حلی که در راستای توسعه صنعتی باحداقل آثار و پيامدهای منفی باشد، واژه توسعه پايدار را پيشنهاد کردند. در اين الگو، بشر ضمن بهره برداری از طبيعت ميزان تخريب و آلودگی را تا حد ممکن کاهش داده ودر خوش بينانه ترين حالت، آن را حد توان طبيعی پذيرش محيط محدود می کند.

ارزيابی زيست محيطی استراتژيک  (SEA)، يکی از روش های مقبول برای دستيابی به اهداف توسعه پايدار
است که در آن بطور منظم و گسترده خط مشی ها، سياست ها، برنامه ها و طرح ها مورد ارزيابی زيست محيطی قرار می گيرند، در حاليکه  (EIA) بر روی فعاليت يا توسعه خاصی و در سطح محدودی انجام می گيرد همچنين ارزيابی زيست محيطی استراتژيک می تواند به عنوان يک ابزار مهم برنامه ريزی، در دسترس برنامه ريزان و سياستگزاران قرار گيرد تا بر آن اساس بتوانند اثرات بالقوه زيست محيطی که در نتيجه اجرای طرح های توسعه ای و برنامه های عمرانی پديدار می شوند را شناسائی کرده و گزينه های منطقی جهت رفع يا کاهش آنها را پيشنهاد کند. (منوری، 1384)

کشور ما در حال گذر از مرحله صنعتی شدن است و اگر در فرايند رشد خود به تاثيرات زيست محيطی راهبردی سياست ها، تصميمات و طرح های کلان توجه نکند در آينده نه چندان دور با مشکلات زيست محيطی متعددی مواجه خواهد شد که رفع آنها تقريبا" غير ممکن خواهد بود. در اين ميان ضرورت نياز به قوانين و مقررات ارزيابی زيست محيطی استراژيک که پيشگيری بسياری از اين پيامدها را امکان پذير می نمايد، بيش از پيش احساس می شود و در اين تحقيق تلاش شده است تا با بررسی آخرين وضعيت حقوقی ارزيابی زيست محيطی استراتژيک (SEA) در کشورهای مختلف و مقايسه آن با ايران به ارائه راهکارهائی جهت فراهم کردن مسير قانونی مناسب آن در آينده بپردازد.

در طی پانزده سال اخير، رويکرد ارزيابی زيست محيطی استراتژيک SEA به عنوان يک ابزار مهم سياستگزاری در اداره امور کشورهای مختلف و بويژه در سطح اروپا مطرح است. چرا که امروزه رعايت ملاحظات زيست محيطی در ارتباط با سطوح تصميم گيری و سياستگزاری استراتژيک، ضرورتی اساسی در راستای دستيابی به توسعه پايدار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به شماره می رود. همچنين افزايش آگاهی جامعه متخصصين ارزيابی اثرات زيست محيطی (EIA) نسبت به اثر بخشی فرآيند تصميم گيری با استفاده از SEA در عالی ترين مقاطع سياستگزاری، منجر به تشکيل و تقويت مباحث علمی در مراکز تحقيقاتی ذيربط در سطح بين المللی و بهره مندی از راهکارهای علمی مناسب در اين خصوص شده است. (منوری، 1385)

بررسی های چند ساله اخيرنشان داده است که EIA فقط در سطح پروژه و به صورت موضعی در مقياس ميکروسکوپی عمل می کند. در حالی که ارزيابی زيست محيطی استراتژيک ساير سطوح تصميم گيری همچون سياست، طرح و برنامه را نيز شامل می شود و اين دامنه شمول به صورت ماکروسکوپی در مقياس جهانی، ملی و منطقه ای می باشد.

SEA به عنوان يک پشتيبان قوی درامر تصميم گيری، در برگيرنده طيفی از ابزارها و روش های مختلف تحليلی است که بسته به کارکرد، هدف و فرآيند ارزيابی از ديدگاههای مختلف، مورد استفاده و ارزشيابی واقع می شود، از طرفی اثر بخشی SEA در حل مسائل استراتژيک، تابع ميزان تناسب روشهای تحليلی مورد استفاده به لحاظ سطوح کاربردی و چگونگی اسفتاده مطلوب از روشهای متداول خواهد بود.
ايالات متحده آمريکا، اولين محل پيدايش تفکر SEA بر اساس قانون سياست زيست محيطی ملی می باشد. اين قانون در سال 1969 نيازمندی های رسمی را برای ارزيابی اثرات زيست محيطی پروژه های توسعه دولتی پيشنهاد کرده است و بر اساس، شورای کيفيت محيط زيست (CEQ) نيز کليه سياستها، طرح ها و برنامه های ملی را مشمول اين قانون اعلام کرد. در اين کشور، SEA به بطور عمده مبتنی بر برنامه آمايش سرزمين و بخشی بوده و به سياستها محدود می شود. ايالت کاليفرنيای آمريکا در قانون کيفيت زيست محيطی خود در سال 1985، SEA را تبديل به يک بند قانونی کرد. روش ها و فنون SEA در اين ايالت بسيار مشابه با روش ها و فنون پروژه های EIA می باشند ليکن از فنون آمايش سرزمين استفاده بيشتری به عمل آمده است.
(Partdario,2004&Stura,1997)

پيدايش تفکر SEA درانگلستان نيز به اوايل دهه هفتاد ميلادی برمی گردد که مبتنی بر يک سيستم قویطرح ريزی در خصوص يکپارچه سازی مسائل زيست محيطی در طرح ها و برنامه ها به عنوان يک بخش اساسی در فرايند طرح ريزی انگلستان می باشد. با اين وجود، انگلستان نه تنها به عنوان معرف SEA، نقش يک راهنما و الگو را بازی می کند، بلکه فعال ترين کشور در پايه ريزی دستورالعمل های کاربری آن از سال 1991 بوده است. گرچه از آن سال تا کنون، پيشنهادهای غيررسمی زيادی در زمينه اجرای SEA و قانونمند سازی آن مطرح شده ليکن در عمل، اجرای آن با مشکلاتی مواجه کرده است و به همين جهت، قانون طرح ها و برنامه های بخشی SEA در انگلستان، به صورت محدود و برحسب ضرورت، موضوعيت يافته است. البته لازم به ذکر است که در سالهای اخير مفهوم ارزيابی پايداری Sustainability Assessment معرفی شده، که به سطح ناحيه ای گسترش پيدا کرده است . فرآيند ارزيابی زيست محيطی طرح های توسعه در ابتدا به عنوان يک راهکار فيزيکی- اکولوژيکی ، صرفا" در سطوح محلی بکار گرفته می شد. پس از آن به تدريج دستورالعمل های SEA در سطوح آمايش سرزمين محلی و ناحيه ای و همچنين در سياستگزاری و طرح ريزی بخشی مرتبط با حمل و نقل و انرژی، توسعه پيدا کرد. تاکنون چهارچوب قانونی برای SEA در کشور انگلستان وجود نداشته است و SEA از طريق دستورالعمل هائی که توسط وزارت حفاظت محيط زيست حمل و نقل اتخاذ می شوند، به اجرا در می آيد. روش ها و فنون SEA در اين کشورعبارتند از: شاخص و معيارهای پايداری محيط زيستی، روش های تعيين محدوده، ماتريس های سازگار، آناليز سود هزينه و ماتريس های پيامدهای سياستگزاری.

کشور کانادا موضوع ارزيابی زيست محيطی سياست ها، طرح ها و برنامه ها را در سال 1990 مطرح کرد و هيات وزيران اين کشور دستورالعملی را در رابطه با لزوم استفاده از يک فرآيند زيست محيطی الزامی برای کليه سازمان ها و مراکز فدرال به منظور تصويب پروپوزال های سياستگزاری و طرح ريزی در هيئت دولت منتشر کرد. در اواخر دهه نود راهکارهای بکارگيری SEA و سند رسمی مربوط به آن نيز منتشر شد، ليکن اين دستورالعمل مجددا" مورد بازنگری قرار گرفته و تمهيدات نظام مندتری در رابطه با آن معرفی شده است. دامنه کاربرد SEA در کانادا در برگيرنده کليه سياستها، طرح ها و برنامه ها می باشد. يکی از شاخص ترين بررسی های صورت گرفته با استفاده از رويکرد قانونی SEA در کانادا، بررسی سياست های زيست محيطی توافق نامه تجارت آزاد آمريکای شمالی بين سه کشور کانادا، مکزيک و آمريکا می باشد که به اجرا در آمده است. از ديگر طرح های مهم اين کشور در رابطه با کاربرد مقررات مربوط به SEA ، طرح مديريت زيست محيطی ناحيه Dakshina  می باشد. چهارچوب بنيادی و قانونی ذيربط در کانادا، مبتنی بر دستورالعمل هيئت دولت و راهنمای SEA بوده و اجرای اين دستورالعمل توسط موسسه ارزيابی زيست محيطی کانادا، بازبينی می شود.
همچنين کليه سازمانها و موسسات فدرال و ادارت ناحيه ای، تمهيدات ويژه ای را در اين ارتباط توسعه می دهند. روش ها و فنون SEA در اين کشور، بر حسب موارد، متنوع بوده که شامل چک ليست، تعيين شاخص های پايداری محيط زيستی، مقايسه گزينه ها، ارزيابی ديدگاه ها، ارزيابی اثرات تجمعی و ارزيابی با استفاده از ماتريس می باشد. (Cassios, 1995& Partidario,2004) 

اتحاديه اروپا از زمان پذيرش رسمی اولين برنامه زيست محيطی خود تاکنون از يک سياست زيست محيطی فعال برخوردار بوده است. بطوريکه از اواسط دهه هفتاد، ايده ارزيابی جامع زيست محيطی طرح ها، سياست ها و برنامه ها را مطرح کرد. وليکن بدليل مخافت برخی کشورهای عضو نظير انگلستان، تاکنون اين طرح به تصويب نرسيده است. اين اتحاديه اخيرا" در خصوص روش های انجام SEA و ملزومات قانونی آن در کشورهای عضو، بصورت موردی، مطالعاتی را انجام داده و الزام به ارزيابی زيست محيطی طرح های کلان توسعه مانند آمايش سرزمين و بخش های آب، انرژی، حمل و نقل، پسماندها و همچنين اتخاذ رويه های SEA و قانونی کردن آن را مطرح کرده است. (Partidario, 2004)

با وجود پيشرفت های قانونی، اجرائی و تکنيکی مهمی که در رابطه با SEA در ساير کشورهای مختلف جهان صورت گرفته، اين رويکرد فاقد هرگونه سابقه تحقيق و الزام قانونی رسمی در ايران بوده است، ليکن ضرورت ظرفيت سازی و پياده سازی آن در نظام استراتژيک ايران، از اهميت به سزائی برخوردار است. اصل پنجاهم قانون اساسی به عنوان يکی از اساسی ترين الزامات حقوقی در عالی ترين ارکان نظام، در امر حفاظت از محيط زيست کشور محسوب می شود که در آن کليه فعاليتهای اقتصادی و غيره را که موجبات آلودگی محيط زيست را فراهم آورد ممنوع اعلام کرده است. با شکل گيری موضع ارزيابی اثرات محيط زيست در کشورهای مختلف جهان و ضرورت توجه به ملاحظات زيست محيطی در پروژه های عمرانی، شورايعالی حفاظت محيط زيست در سال 1373 بر اساس مصوبه شماره 138، کليه مجريان پروژه های مهم و بزرگ را ملزم به ارائه و تهيه گزارش ارزيابی اثرات زيست محيطی کرد، اين الزام به عنوان يکی از خط مشی های سياسی در ابتدای برنامه دوم توسعه مطرح شد که پيرو آن هفت نوع از پروژه های عمرانی همچون پالايشگاه، پتروشيمی، نيروگاه، صنايع فولاد، سدها، شهرک های صنعتی و فرودگاه در مرحله امکان سنجی و مکان يابی مشمول چنين مطالعاتی   شده اند.می توان گفت اين مقوله، يکی از نقاط قوت اين برنامه محسوب می شود به گونه ای که تبصره 82 قانون برنامه دوم اساسا" به همين موضوع اختصاص يافت. از آن پس تاکنون تمامی موارد قانونی که می تواند به طور غير مستقيم مربوط به SEA در ايران باشد، در خصوص ارزيابی اثرات پروژه ها و طرح های توسعه ای بوده است و به طور عمده در قوانين برنامه پنج ساله همچون ماده 105 قانون برنامه سوم که با تبعيت از تبصره 82 قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، ضرورت انجام EIA را درسطح پروژه ها قانونمند کرده است، بيان شده است، اين در حالی است که اثر بخشی گزارشات زيست محيطی زير نظر معلوليت اثرات و پيامدهای ناشی از سياستگزاری ها و طرح ريزی های نادرست نظام برنامه ريزی عالی کشور می باشد و اما در برنامه چهارم توسعه، برای اولين بار، فصل مجزا و مستقلی از سند برنامه به نام آمايش سرزمين و محيط زيست در نظر گرفته شده و بدين ترتيب نسبت به برنامه های توسعه پيشين، اهميت ويژه ای به اين بخش داده شده است به طوری که اين فصل، دارای برنامه ريزی فرابخشی و در واقع هدايت کننده ساير بخش های توسعه ملی شد، در اين برنامه نيز با تنفيذ ماده 105 قانون برنامه سوم با عنوان ماده 71 قانون برنامه چهارم الزام رعايت نتايح ارزيابی برای مجريان طرحها و پروژه های مذکور همچنان به قوت خود باقی ماند، شايان ذکر است در صورتيکه اين ماده قانونی در برنامه های توسعه آتی، تنفيذ نشود قابليت اجرای خود را از دست خواهد داد.
لازم به ذکر است علاوه بر مواد قانونی فوق الذکر که به طور مستقيم بر ضرورت انجام ارزيابی اثرات محيط زيست دلالت دارد موارد قانونی ديگری نيز موجود می باشد که همان اهداف پيشگيرانه ناشی از ارزيابی اثرات زيست محيط را دنبال می کند وليکن بطور مستقيم تاکيد بر EIA ندارد در اين ارتباط نيز می توان به ماده 6 قانون حفاظت و بهسازی، مواد 104 و 122 قانون برنامه سوم و مواد 61 و 72 قانون برنامه چهارم نيز اشاره کرد.

ارزيابی زيست محيطی استراتژيک (SEA) ابزاری پذيرفته شده برای ارزيابی زيست محيطی تصميم گيری هاست و نيز، يک رويکرد سيستماتيک برای شناسائی، پيش بينی، معرفی و کاهش اثرات زيست محيطی سياست ها، طرح ها و برنامه ها بوده و در سطح استراتژيک عنوان می شود. بر اساس بررسی ها و مطالعات تحليلی به عمل آمده در بررسی حاضر، علی رغم وضع قوانين مربوط به ارزيابی زيست محيطی استراتژيک در کشورهای توسعه يافته و برخی از کشورهای در حال توسعه هنوز بسياری از کشورهای جهان فاقد قوانين و مقررات جدی و يا منسجمی در اين زمينه می باشند. ليکن در خصوص آن دسته از کشورهائی که دارای اين قوانين و مقررات می باشند می تواند اذعان کرد که با توجه به وضعيت قوانين SEA در سطح بين المللی ، قوانين مذکور در واقع شکل ديناميک و انعطاف پذيری از قوانين EIA در سطح برنامه ريزی استراتژيک می باشد و تنها با اعمال تغييراتی در چهارچوب روش شناسی EIA، جايگاه آن در سلسله مراتب برنامه ريزی و تصميم گيری ، به سطوح فوقانی تر انتقال يافته است. آنچه در درجه اول جهت نهادينه سازی SEA مهم بنظر می رسد، انتقال، اتخاذ، انطباق قوانين SEA با توجه به نيازهای خاص حاکم بر هر کشورمی باشد. با توجه به تفاوت ماهوی بين نظام حقوقی و قانونی دو گروه کشورهای توسعه يافته و در حال توسعه در خصوص SEA مشخص شد، که زمينه های کاربردی اين قوانين در سه حوزه منطقه ای، بخشی و منطقه ای – بخشی می باشد. حوزه بخشی در برگيرنده طيف وسيعی از سياستها ، طرح ها و برنامه ها در غالب فعاليتهای توليدی و خدماتی است که در آفريقای جنوبی بکارگيری اين قوانين در اين محدوده می باشد، حوزه منطقه ای به چگونگی اتخاذ تصميمات سياسی – اداری کشور مربوط می شود و مقياسهای متفاوتی از سطوح خرد تا کلان اعم از ناحيه ای ، منطقه ای و ملی را در بر می گيرد که بکارگيری قوانين با توجه به دستورالعملهای موجود در اين کشور که به جنبه های فيزيکی – اکولوژيکی در سطح محلی تاکيد دارد، در اين حوزه تصميم می گيرد. در حوزه منطقه ای – بخشی که کاربردهای هر دو حوزه را شامل می شود می توان به قوانين کشور امريکا اشاره کرد.

بر اساس بررسی های صورت گرفته مشخص شد، کشورها از لحاط الزامات قانونی در مورد SEA به سه دسته تقسيم می شوند: کشورهائی که دارای قوانين رسمی و خاصی در زمينه ارزيابی زيست محيطی استراتژيک هستند مانند آمريکا، کشورهائی که فاقد هرگونه الزام رسمی و قانونی در خصوص ارزيابی زيست محيطی استراتژيک هستند مانند ايران و چين، کشورهائی که دارای قوانين رسمی برای ارزيابی زيست محيطی استراتژيک نيستند، ليکن از روشهای غير رسمی برای دخالت دادن ملاحظات زيست محيطی در تصميم گيريها استفاده می کنند مانند انگلستان.

همچنين با توجه به بررسی روند اجرای قوانين مربوط به ارزيابی اثرات زيست محيطی که می تواند بستر مناسبی را جهت اجرائی ساختن قوانين SEA در ايران فراهم آورد مشخص شد که در برنامه دوم توسعه، مد نظر قرار گرفتن اهداف توسعه پايدار و مسائل زيست محيطی، در مراجع تصميم گيری کشور، نشان از وجود تفکر زيست محيطی، استراتژيک در نظام برنامه ريزی دارد و توجه به ظرفيت قابل تحمل محيط زيست Caring Capacity در مقوله سياستگزاری زيست محيطی امری کاملا" پسنديده محسوب می شود، ليکن چنين بنظر می رسد که تحقق اين ديدگاهها تنها در حد شعار بوده است و کمتر در مرحله عمل نشان داده است، با وارد شدن به برنامه چهارم توسعه، ديدگاه جديدی در تلفيق ملاحظات زيست محيطی و اقدامات پيشگيرانه بوجود آمد و اين برنامه با نوآوريهای متعددی همچون بحث خود اظهاری در پايش همراه بود. ليکن عليرغم موارد فوق الذکر تجربه بيش از يک دهه اجرای قوانين ارزيابی زيست محيطی در ايران توسط سازمان حفاظت محيط زيست و مشمولين اين قانون نشان داده است اول موقتی بودن اين قوانين ( با توجه به ماهيت برنامه ای بودن آنها) در ايران، لزوم تدوين يک قانون جامع و دائمی را ايجاب می کند، دوم اين قوانين عملا" دارای ضمانت اجرائی لازم نمی باشد و در صورت عدم رعايت، ضمانت اجرا برای اشخاصی که خلاف کرده اند وجود ندارد، سوم سازمان حفاظت محيط زيست به موجب قوانين جاری مسئوليت هماهنگی و نظارت بر فعاليتهای جاری محيط زيست است در حالی که به موجب اين مواد، نظارت بر حسن اجرائی ارزيابی بر عهده سازمان مديريت و برنامه ريزی واگذار شده است که دغدغه ای در زمينه محيط زيست ندارد، چهارم در متن قانون از کليه طرح ها و پروژه های بزرگ نام برده شده است در حاليکه در متن مصوبه شماره 138 شورای عالی حفاظت محيط زيست حکم عام و مطلقی وجود ندارد و تنها به تعدادی از پروژه ها اشاره شده است و در نهايت اينکه به حدود صلاحيت شورای عالی حفاظت محيط زيست توجهی نشده است چرا که اين شورا مسئوليت ضابطه گذاری ندارد بلکه فقط سياستگزار و هماهنگ کننده می باشد.

نارسائي ها و کاستي های موجود در نظام برنامه ريزی کشور، از عمده ترين محدوديتهای توسعه و اجرای SEA بشمار می رود چرا که SEA را می توان زير مجموعه ای از نظام کلی برنامه ريزی استراتژيک دانست که نقاط قوت و ضعف آن، تابعی از نظام مزبور می باشد. از طرفی نوپائی و ناشناخته بودن بسياری از جنبه های رويکرد فوق الذکردر جهان و بويژه در کشور ما، ظرفيت سازی بنيادی جهت انطباق و بومی سازی آن با شرايط حاکم بر کشور را می طلبد که خود عامل مهمی در اثربخشی، اتخاذ و اعمال تکنيکهای SEA در کشور خواهد بود. ماهيت انعطاف پذير اين تکنيک و تاثير پذيری آن از شرايط کالبدی و نهادی آن کشور، منطقه يا ناحيه ايجاب می کند که پيش از اتخاذ آن و يا در حين آن ، ملاحظات، الزامات و نيازهای خاص آن کشور ، منطقه يا ناحيه در طراحی نظام SEA مد نظر قرار گيرد.بنابراين هرچند قوانين ومقررات موجود محيط زيست كشورقابليت جلوگيري وكنترل فعاليتهاي مخرب وآلوده كننده محيط زيست ونظارت برمطالعات زيست محيطي وارزيابي اثرات زيست محيطي درزمينه طرح ها را دارد ، ليكن تدوين يك قانون ويژه ارزيابي زيست محيطي استراتژيك دركشور به دلايل فوق الذكر امري ضروري ولازم به نظر مي رسد.

ارزﻳﺎﺑﻲ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ

‫ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ )‪ ( EIAﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻓﺮاﻳﻨﺪ و ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺮرﺳﻲ و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت رﺳﻤﻲ ﺟﻬﺖ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ اﺛﺮات ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ و ﻋﻤﻠﻜﺮدﻫﺎي ﻳﻚ ﭘﺮوژه ‫ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ , ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن ﻫﺎ و رﻓﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ارزﻳﺎﺑﻲ ﺳﻴﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻚ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎي ﭘﺮوژه ﻫﺎ , ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ و ﻃﺮح ﻫﺎ ﺑﺮ اﺟﺰاي ‫ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ,ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ,ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ,ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و اﻗﺘﺼﺎدي,اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﺳﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ اﺑﺰار ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي,اﺛﺮات ‫ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻨﻔﻲﻳﻚ ﭘﺮوژه را ﺑﺮ روي ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ.

ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ,ﻳﻚ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﭘﺎﻳﺶ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ )‪ (EMPرا ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮﻗﺮار و ﺑﻪ اﺟﺮا در ﻣﻲ آوردﺗﺎ ﺑﻬﺮه ‫ﺑﺮداري از ﭘﺮوژه ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﺻﻮرت ﭘﺬﻳﺮد ﻛﻪ اﺛﺮات ﻣﺨﺮﺑﻲ را از ﺧﻮد ﺑﺮﺟﺎي ﻧﮕﺬارد. ‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﻛﻠﻤﻪ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ در ﻣﻔﻬﻮم ﮔﺴﺘﺮده آن ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮاردي از ﻗﺒﻴﻞ ﻣﺮدم ,اراﺿﻲ, ﻣﺤﻞ زﻧﺪﮔﻲ و اﻗﺘﺼﺎد ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺗﺎﺛﻴﺮ پروژه های عمرانی در آﻧﻬﺎ ‫ﻳﻚ اﻣﺮ ﻣﺴﻠﻢ اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ.

-اﺟﺮاي ﭘﺮوژهﻫﺎي ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از ﺳﺮزﻣﯿﻦ، از ﺟﻤﻠﻪ اﺣﺪاث ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ‫ﺻﻨﺎﯾﻊ، ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺑﺮرﺳﯽ اﺳﺘﻌﺪاد ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﺑﺮاي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ. در ‫ﻫﻤﯿﻦ راﺳﺘﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺘﯽ، از ﺟﻤﻠﻪ روشﻫﺎي ﻣﻄﻠﻮب ‫ﺟﻬﺖ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽﺑﻪ اﻫﺪاف ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار اﺳﺖ. ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ‫ﻋﻨﻮان ﯾﮏ اﺑﺰار ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي ﺟﻬﺖ ﺳﻮق دادن اﻫﺪاف اﺟﺮاي ﯾﮏ ﭘﺮوژه در راﺳﺘﺎي ‫ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻣﻘﺮرات ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺘﯽ ﺑﻪﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪﺷﻮد.

اهداف ارزيابی محيط زيستی

مطالعات ارزيابی اثرات محيط زيستی دارای دو هدف بلند مدت وکوتاه مدت به شرح زير می باشد :
الف : اهداف کوتاه مدت
- تعيين اقدامات اصلاحی مناسب و درج آن در برنامه پروژه
- پيش بينی پروژه پيامدهای محيط زيستی مهم و ماندگار
- تعيين ويژگی های پيامدهای محيط زيستی مهم و ماندگار پيش بينی نشده
- تعيين درآمد ها و هزينه های محيط زيستی پروژه

ب : اهداف بلند مدت
ارزيابی تمام پيامدهايي که پروژه پيشنهادی توسعه اعم از خصوصی يا دولتی در محيط زيست ايجاد می کند.

نيازها و ضرورتهای ارزيابی محيط زيستی

ارزيابی يکی ازروش‌های مقبول برای دستيابی به اهداف توسعه پايداراست ومي‌تواند به‌عنوان يک ابزار‌ برنامه ر‌يزی در دسترس برنامه ريزان، مديران وتصميم گيرندگان قرارگيرد تا براساس آن بتواننداثرات بالقوه محيط زيستی که درنتيجه اجرای پروژه های عمرانی وتوسعه پديدارمی شوند را شناسايي نموده و گزينه های منطقی جهت رفع کاهش آنها انتخاب کنند.

مشکلات ارزيابی محيط زيستي

علی رغم مفيد بودن اجرای ارزيابی محيط زيستی پروژه ها کهبدون اعمال آنها امکان تخريب محيط بيشتر می گردد ، به کارگيری ارزيابی مورد قبول نيز دارای نارسايی هايی است که عمده ترين آنها عبارتند از :
- ارزيابی‌محيط زيستی، ديدگاه‌های خود را بر روی آثارمنفی اجرای يک پروژه متمرکز می کند.ليکن طراحان نکات مثبت پروژه ها رامورد نظر قرارمی دهند.اين نگرش‌ها نوعی عدم تفاهم تلقی می شود.
- برای ارزيابی محيط زيستی به اطلاعات جامع و نيز بکارگيری افراد متخصص و کار آموز ارزيابی محيط زيستی نياز می باشد.چون با توجه به اينکه امکان انجام ارزيابی تا قبل از مراحل پايان طراحی و برنامه ريزی پروژه ها وجود ندارد، بنابراين هرگونه تغيير مبتنی از اعمال ديدگاه‌های‌ارزيابی منجر به بروز مشکلات و پرهزينه شدن پروژه می شود.

ارزیابی اثرات محیط زیست

در واقع ارزیابی اثرات محیط زیست مطالعه و بررسی روی کلیه اثرات محیطی.اقتصادی و اجتماعی میباشد.
و یک ابزار مدیریت زیست محیطی بشمار میرود و هدف آن بدست آوری راه های کاهش اثرات زیان بخش بر محیط زیست است و امروزه شرط رسیدن به توسعه پایدار میباشد.

در کنفرانس «محیط زیست و توسعه» که در سال 1992 از طرف سازمان ملل متحد در برزیل برگزار گردید
بر حفظ محیط زیست و همکاری مردم و مسئولین.در سطح ملی و بین المللی تاکید شده است.
کشور ما جزء آن دسته کشورهایی است که قانون خاصی در مورد ارزیابی اثرات زیست محیطی ندارد.اما طبق قوانین زیست محیطی به دولت اختیار داده شده که در مورد بعضی پروژه ها ی خاص بررسی های زیست محیطی را الزامی نماید.

مگر نه این است که طبق ماده7 قانون «حفاظت و بهسازی محیط زیست». اجرای هرطرح عمرانی یا بهره برداری از آن.به تشخیص سازمان با قانون و مقررات مربوط با حفاظت محیط زیست مغایرت داشته باشد
سازمان مورد را به وزارتخانه مربوطه اعلام خواهد نمود تا به منظور رفع مشکل طرح تجدیدنظر به عمل آید.
واینکه طبق ماده6 قانون«حفاظت و بهسازی محیط زیست» انجام تحقیق و بررسی علمی و اقتصادی در زمینه حفاظت.بهبود و بهسازی محیط زیست و جلوگیری از آلودگی و بهم خوردن تعادل محیط زیست از وظایف سازمان حفاظت از محیط زیست است .درنتیجه چرا سازمان های مربوطه اقدامی علیه تخریب مناطق حفاظت شده نکرده است؟

مگر نه این است که این سازمان برای حفاظت ایجاد شده است؟؟؟؟

در اقداماتی مثل جاده کشی در کوههای دماوند و علم کوه .و اخیرا تخریب جنگلهای ارسباران جهت توسعه یک معدن مس که شاید بر اثر توجیه هاتی زمینه کار آفرینی باشد اما به چه قیمتی؟به قیمت نابودی جنگلی کم نظیر در دنیا؟؟تمام این تعرضات باعث اختلال روی فون و فلور مناطق حفاظت شده میشود.
طبق قانون پنجاهم اصل اساسی جمهوری اسلامی ایران که صراحتا بیان میکند: حفظ محیط زیست یک وظیفه عمومی است.و مسئولیت کلی به عهده سازمان حفاظت از محیط زیست میباشد.
هر هکتار جنگل قادر به ذخیره سازی 500 تا 2 هزار متر مکعب آب است. ضمن این که زمان نفوذ یک لیتر آب در جنگل حدود 7 دقیقه و در اراضی کشاورزی 46 دقیقه است در حالی که در مناطق غیر جنگلی این زمان به حدود 4 ساعت افزایش می یابد.و همین طور جنگلها با انجام عمل فتوسنتزیکی از منابع مهم تولید اکسیژن مورد نیاز جانوران و انسان به شمار می آیند. 

به طوری که هر هکتار جنگل قادر به تولید اکسیژن مورد نیاز دست کم ده نفر در طول سال خواهد بود.و نقش انکار ناپذیر آن در جلوگیری از فرسایش و نابودی خاک ما را بر آن میدارد که ازاین ذخایر بیشتر محافظت نماییم در نتیجه با تخریب جنگلها فکر نمیکنند آن موقع باید دنیال ترمیم اثرات جبران ناپذیر دیگری باشند؟
متاسفانه در سال های اخیر از طریق تصرفات قانونی وغیر قانونی که در جنگل ها صورت گرفته است روند کاهش این منابع خدادی را شاهد هستیم.در اکثر کشورها سرانه جنگل به ازای هر نفر 6 هکتار میباشد در حالی که این سرانه در کشور ما به ازای هر نفر 1 هکتار میباشد!!!

متاسفانه یکی از وظایف سازمان منابع طبیعی، بهره‌برداری از جنگلهای کشور است درحالی که چنین امری در هیچ جای دنیا مرسوم نیست و بهره‌برداری فقط از جنگلهای دست کاشت و مصنوعی انجام می‌شود. 
پروژه آزادراه شمال که با گذر از جنگل های حساس و شکننده البرز مرکزی به اجرا درآمد. 
در حالی که جنگلهای شمال ایران دارای 80 گونه درختی ، 50 گونه درختچه‌ای و صدها گونه علفی یکساله و چند ساله هستند. از مشهورترین درختان آن می‌توان راش، بلوط، توسکا، ممرز، افرا، انجیلی، نارون، زبان گنجشک، گیلاس وحشی، بارانک، سرخدار، نمدار، شمشاد، انجیر و ... را نام برد.
این جنگلها به گفته کارشناسان بین المللی می تواند به عنوان یکی از بهترین ذخایر ژنتیکی بشمار میرود ولی با اقدامات ناخردمندانه تخریب و از بین میروند....

کارشناسان درباره اثرات ساخت جاده از میان جنگلها معتقدند که: مهمترین عارضه کشیده شدن جاده از دل جنگل، وارد شدن نور به داخل آن است.

نقش سازمان حفاظت از محیط زیست چیست؟؟با توجه به اینکه مهمترین وظیفه آن حراست و حفاظت از محیط زیست میباشد. 

 

 

 

 

ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻃﺮحﻫﺎي ﻋﻤﺮاﻧﻲ

 ﺑﺴﻴﺎري از ﺗﻬﺪﻳﺪﻫﺎي زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ، ﺗﺨﺮﻳﺐ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ و آﻟﻮدﮔﻲﻫﺎ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي ﻏﻴﺮﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ. از ‫اﻳﻦ رو آﮔﺎهﺳﺎزي و آﻣﻮزش آﺣﺎد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰان، ﻣﺪﻳﺮان و ‫ﺳﻴﺎﺳﺘﮕﺰاران در ﺟﻬﺖ آﺷﻨﺎﻳﻲ ﺑﺎ ارزش و اﻫﻤﻴﺖ ﺣﻔﻆ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﺮاي ‫اداﻣﻪ ﺣﻴﺎت ﺑﺸﺮي اﻣﺮي ﻣﻬﻢ اﺳﺖ. از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ آﻣﻮزش ﻣﺪﻳﺮان ﻛﺸﻮر ﺧﻮد ﺑﻪ ‫ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﻫﺪف ﻧﺒﻮده ﺑﻠﻜﻪ اﺑﺰاري ﻛﻠﻴﺪي و راﻫﺒﺮدي ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺟﻬﺖ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎزي ‫ﺗﻐﻴﻴﺮ در داﻧﺶ و ﻧﮕﺮش آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آﺛﺎر و ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎي ﺗﺼﻤﻴﻤﺎت آﻧﻬﺎﺑﺮ روي ‫ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﺗﺤﻘﻖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. از ﭘﺎﻳﺎن دﻫﻪ 1960 ﻣﻴﻼدي، ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات زﻳـﺴﺖﻣﺤﻴﻄـﻲ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ اﺛﺮات ﻳﻚ ﭘﺮوژه ﺑﺮ روي رﻓـﺎه و ‫ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن و ﻧﻴﺰ ﻣﺤﻴﻂ ﺑﻴﻮژﺋﻮﻓﻴﺰﻳﻜﻲ او ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳـﻲ و اﻧﺘـﺸﺎر ‫اﻃﻼﻋﺎت اﻳﻦ اﺛـﺮات ﻣﻄـﺮح و اﺟـﺮاي ﻗـﺎﻧﻮﻧﻲ آن ﺟﺎﻳﮕـﺎه وﻳـﮋهاي در ‫ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻬﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ.

1 - ‫ﮔﺴﺘﺮش ﺻﻨﺎﻳﻊ و رﺷﺪ ﺻـﻌﻮدي ‫ﺑﺨــﺶﻫــﺎي ﻣﺨﺘﻠــﻒ اﻗﺘــﺼﺎدي در ‫ﻛ ـﺸﻮرﻫﺎي ﭘﻴ ـﺸﺮﻓﺘﻪ ﺑﺪون ﺗﻮﺟـﻪ و ‫‫رﻋﺎﻳﺖ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ ﺣﻔﺎﻇـﺖ ‫ﻣﺤـ ـﻴﻂ زﻳـ ـﺴﺖ ﻣﻮﺟـ ـﺐ ﺗﺨﺮﻳـ ـﺐ ‫ ‫اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎي ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺑـﺮوز اﺛـﺮات ‫ﺷﺪﻳﺪ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ در اﻳﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﮔﺮدﻳﺪ. ﺟﻨﮕﻞﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﺪت ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺷﺪه و ﻣﻮرد ‫اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻲروﻳﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ. آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﻮا ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮوز اﻧـﻮاع ﺑﻴﻤـﺎريﻫـﺎ ﻧﻈﻴـﺮ ‫آﺳﻢ و آﻟﺮژي، ﺳﺮﻃﺎن و ﺑﻴﻤﺎريﻫﺎي ﻗﻠﺒﻲ – ﻋﺮوﻗﻲ ﮔﺮدﻳﺪ. ﻻﻳـﻪ ازون ﻛـﻪ ﺑـﻪ ‫ﻋﻨﻮان ﺳﭙﺮ ﻣﺤﺎﻓﻆ زﻣﻴﻦ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪﺑﻪ ﺷﺪت دﭼﺎر آﺳﻴﺐ ﮔﺮدﻳـﺪ و ﭘﺪﻳـﺪه ‫ﮔﺮﻣﺎﻳﺶ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺮوز ﺧﺸﻜﺴﺎﻟﻲ در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ و ﺳﻴﻞ در ﻣﻨﺎﻃﻖ دﻳﮕـﺮ ‫را ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲﺷﺪ ﭘﺪﻳﺪار ﮔﺮدﻳﺪ. ﻫﻤﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻓﻮق ﻣﻨﺠﺮ ﮔﺮدﻳﺪ ﻛﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان و ‫ﻣﺴﺌﻮﻻن، ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺟﺪﻳﺪي را ﺟﻬﺖ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﻌﺮﻓـﻲ ‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ. اﻫﻢ ﺗﻼشﻫﺎ در ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار ﺗﺠﻠﻲ ﻧﻤﻮد ﻛﻪ ﻳﻜﻲ ‫از اﺑﺰار ﻛﻠﻴﺪي ﺑﺮاي دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑـﻪ آن اﺟـﺮاي ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ارزﻳـﺎﺑﻲ اﺛـﺮات زﻳـﺴﺖ ‫ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻃﺮحﻫﺎ و ﭘـﺮوژهﻫـﺎي ﻋﻤﺮاﻧـﻲ اﺳـﺖ. اﻳـﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ﺑـﺎ ﺑﺮرﺳـﻲ رﻳـﺰ ‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي ﭘﺮوژهﻫﺎ، ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴـﻞ اﺛـﺮات آﻧﻬـﺎ اﻗـﺪام ‫ﻧﻤﻮده و ﺳﭙﺲ راﻫﻜﺎرﻫﺎي اﺟﺮاﻳﻲ ﺟﻬﺖ ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات ﻣﻨﻔﻲ را اراﺋﻪ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﻨﺪ.

 ‫2- ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻬﻴﻪ ﮔﺰارش ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ  EIAﺑﺮاي اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ‫در ﺳﺎل 1962 ﻣﻴﻼدي ﺑﺎ وﺿﻊ ﻗﺎﻧﻮن ﺳﻴﺎﺳﺖ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻠﻲ در آﻣﺮﻳﻜﺎ  NEPAﺟﻨﺒﻪ رﺳﻤﻲ ﺑﻪ ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺖ. ﺑﻌـﺪ از ﻛﻨﻔـﺮاﻧﺲ اﺳـﺘﻜﻬﻠﻢ در ﺳـﺎل ‫1972 ﻣﻴﻼدي ﺑﺴﻴﺎري از ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺧﻮد را ﻣﻮﻇﻒ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ‪ EIAﻗﺒﻞ ‫از اﺟﺮاي ﻃﺮحﻫﺎ ﻧﻤﻮدﻧﺪ. ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ اﻳﻨﻜﻪ اﺻﻞ ﭘﻨﺠﺎﻫﻢ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﻲ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ‫واﺿﺢ وﻇﻴﻔﻪ ﻫﻤﮕﺎن را ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ در ﻛﺸﻮر ﺟﻤﻬـﻮري اﺳـﻼﻣﻲ ‫اﻋﻼم ﻧﻤﻮده اﺳﺖ، ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل اﻧﺠـﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ‪ EIAدر اﻳـﺮان ﺑـﺎ وﻗﻔـﻪاي در ‫ﺣﺪود 25 ﺳﺎل و ﭘﺲ از ﺻﻮرت ﺟﻠﺴﻪﻣﻮرخ 1373/1/21ﺷﻮراﻳﻌﺎﻟﻲ ﺣﻔﺎﻇـﺖ ‫ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻛﺸﻮر اﻟﺰاﻣﻲ ﮔﺮدﻳﺪ.تمامی پیمانکاران پروژه های اجرایی متعهد ﺷﺪﻧﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﮔﺰارشﻫﺎي اﻣﻜﺎن ﺳﻨﺠﻲ و ﻣﻜﺎن ﻳﺎﺑﻲﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻬﻴﻪ ﮔـﺰارش ‫ﺟﺎﻣﻊ ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﭘﺮوژهﻫﺎ اﻗﺪام ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ. از اﻳـﻦﺗـﺎرﻳﺦ ﺗـﺎ ﺑـﻪ ‫ﺣﺎل ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺘﻌﺪدي در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ در ﻛﺸﻮر اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ.

‫3- ﺟﺎﻳﮕﺎه ارزﻳﺎﺑﻲ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﭼﻬﺎرم ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺸﻮر ‫ارزﻳﺎﺑﻲ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺸﻮر ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻳـﻚ روش و اﺑـﺰار زﻳـﺴﺖ ‫ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺟﻬﺖ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﺛﺮات اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﭘﺮوژهﻫﺎي ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدي، ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ‫ﻧﺘﺎﻳﺞ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ و ﭘﻴﺎﻣـﺪﻫﺎي اﺟـﺮاي ﻳـﻚ ﭘـﺮوژه ﺑـﺮ ﻋﻨﺎﺻـﺮ زﻳـﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄـﻲ، ‫اﻃﻤﻴﻨﺎن ﻳﺎﻓﺘﻦ از اﺟﺮاي ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﺻﺤﻴﺢ ﭘﺮوژه و در ﻧﻬﺎﻳﺖ اراﺋـﻪ راﻫﻜﺎرﻫـﺎي ‫ﻛﺎﻫﺶ و ﺗﻘﻠﻴﻞ اﺛﺮات ﺳﻮء ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪﺷﺪه اﺳﺖ. ﺑـﺪﻳﻦ ﻣﻨﻈـﻮر ‫ﻣﺎدهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭼﻬﺎرم ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺸﻮر ﺑـﻪ اﻳـﻦ اﻣـﺮ اﺧﺘـﺼﺎص ﻳﺎﻓﺘـﻪ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﻣﻲﮔﺮدد:

‫ﻣﺎده 59 ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻫﺰﻳﻨـﻪﻫـﺎ و ارزشﻫـﺎي زﻳـﺴﺖ ‫ﻣﺤﻴﻄﻲ

 ‫ﻣﺎده 60 ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪﺳﺎزي ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎي زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ‫از ﻃﺮﻳﻖ اراﺋﻪ آﻣﻮزشﻫﺎي ﻋﻤﻮﻣﻲ و ﺗﺨﺼﺼﻲ

 ‫ﻣﺎده 61 ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻃﺮح ﺧـﻮد اﻇﻬـﺎري ﺑـﺮاي ﭘـﺎﻳﺶ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ‫آﻟﻮده ﻛﻨﻨﺪه

 ‫ﺑﻨﺪ ج ﻣﺎده 104 ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺗﻄﺒﻴﻖ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻓﻨﻲ واﺣﺪﻫﺎي ‫ﺗﻮﻟﻴﺪي ﺑﺎ ﺿﻮاﺑﻂ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲﻫﺎ

 ‫ﻣﺎده 105 ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ارزﻳـﺎﺑﻲ اﺛـﺮات زﻳـﺴﺖ ‫ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﺮاي ﻃﺮحﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺗﻮﻟﻴﺪي و ﺧﺪﻣﺎﺗﻲ

 

‫4- اﻫﺪاف، ﺿﺮورتﻫﺎ و ﻣﻨﺎﻓﻊ ارزﻳﺎﺑﻲ ‫ﻫﺪف اﺻﻠﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ‪ EIAاﻃﻤﻴﻨﺎن از رﻋﺎﻳﺖ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﺎي ﺗﻌﻴـﻴﻦ ‫ﺷﺪه در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي ﻳﻚ ﭘﺮوژه در راﺳﺘﺎي ﺿﻮاﺑﻂ، ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎ، ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ‫ﻣﻘﺮرات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. از اﻳﻦ رو ﮔﺰارش ارزﻳـﺎﺑﻲ ﺑﺎﻳـﺪ ﺷـﺎﻣﻞ ﻛﻠﻴـﻪ ‫ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﺛـﺮات ﻣﻬـﻢ و ﺑﺮﺟـﺴﺘﻪ ﭘـﺮوژه ﭘﻴـﺸﻨﻬﺎدي ﺑـﻮده و ﺑـﺎ اراﺋـﻪ ‫راﻫﻜﺎرﻫﺎي ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ اﺛﺮات ﺳﻮء را ﺑـﻪ ﺣـﺪاﻗﻞ رﺳـﺎﻧﺪه و در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧـﺪه ﺷـﺮاﻳﻂ ‫ارﺗﻘﺎي ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺣﺪاﻛﺜﺮ اﻋﺘﻤﺎد و اﻃﻤﻴﻨﺎن در ﺳـﻄﻮح ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮﻧﺪﮔﺎن و ﻣﺮدم ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﺮاﻳﻦ اﺳﺎس اﻫﺪاف ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزﻳﺎﺑﻲ را ﻣﻲﺗﻮان ‫ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﺧﻼﺻﻪ ﻧﻤﻮد: ‫ ﺗﻌﺎدل ﺑﺨﺸﻲ ﺑـﻴﻦ اﻫـﺪاف ﺑﻠﻨﺪﻣـﺪت ﺗﻮﺳـﻌﻪ و ﺿـﺮورت ﺑﺮﺧـﻮرداري‫اﻛﺜﺮﻳﺖ ﻣﺮدم از ﻣﻨﺎﺑﻊ در راﺳﺘﺎي ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ‫ ﺣﻔﻆ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺠﺪﻳﺪﻧﺎﭘﺬﻳﺮ و ﺑﻬـﺮهﺑـﺮداري ﺑـﺎ ﺑﻴـﺸﺘﺮﻳﻦﺑـﺎزده و‫ﻧﮕﻬﺪاﺷﺖ ﭼﺮﺧﻪﻫﺎي ﺣﻴﺎﺗﻲ ‫ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺴﺎﺋﻞ و ﻣﺸﻜﻼت ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ در ﺟﻬﺖ ﻛﻨﺘﺮل آﻧﻬﺎ‫ ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤﻮدن وﻇﺎﻳﻒ ﻫﺮ ﻳﻚ از ارﮔﺎنﻫـﺎي دوﻟﺘـﻲ ﺟﻬـﺖ ﺣﻔﺎﻇـﺖ‫ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ‫ ﺑﻜــــﺎرﮔﻴﺮي و ﺗﻠﻔﻴــــﻖ‫ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ‫در ﺑﺮﻧﺎﻣـــﻪرﻳـــﺰيﻫـــﺎي ‫ﻋﻤﺮاﻧﻲ ‫ ﭘ ـﻴﺶﺑﻴﻨ ـﻲ ﺑ ـﺮوز اﺛﺮات‫  ‫زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻬﻢ ‫ ﺷﻨﺎﺳـــﺎﻧﺪن روشﻫـــﺎي‫ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ‫ اﺳﺘﻔﺎده از آراء و ﻧﻈﺮات ﻋﻤﻮم ﺟﺎﻣﻌﻪ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮي‫ ﻣﺤﻮ و ﺗﺮﻣﻴﻢ ﺧﺴﺎرات وارده ﺑﻪ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ‫ ﺗﻬﻴﻪ دﺳـﺘﻮراﻟﻌﻤﻞﻫـﺎي ﻛﻨﺘـﺮل داﺋﻤـﻲ و ﭘـﺎﻳﺶ اﺛـﺮات در دورهﻫـﺎي‫ﺳﺎﺧﺖ و ﺳﺎز و ﺑﻬﺮهﺑﺮداري ‫ ﻓﺮاﻫﻢ آوري زﻧﺪﮔﻲﺳﺎﻟﻢ و ﻓﻌﺎل ﺑﺮاي ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺑﻬﺪاﺷﺖ و رﻓـﺎه‫اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻫﻤﮕﺎم ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻓﻮق، ﺟﻬﺖ اﻧﺠﺎم ارزﻳﺎﺑﻲ ﺻـﺤﻴﺢ و ﻣﻘﺒـﻮل در راﺳـﺘﺎي ‫ﻧﻴﻞ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار ﺿﺮورتﻫﺎ و ﻧﻴﺎزﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ وﺟﻮد دارد:

ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﻦ ﻃﺮحﻫﺎ و ﭘﺮوژهﻫﺎ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ آﮔﺎﻫﻲ از ﻧﺤﻮه ﻣﻜﺎنﻳـﺎﺑﻲ، اﺟـﺮاي‫ﭘﺮوژه و ﻧﻴﺰ ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ‫ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﻦﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ آﮔﺎﻫﻲ از ﻧﺘﺎﻳﺞ ارزﻳﺎﺑﻲ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄـﻲ ﺟﻬـﺖ اراﺋـﻪ‫ﻣﺠﻮز اﺟﺮا ﺑﻪ ﭘﺮوژه ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ. ‫ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺤﻠﻲ ﻳﺎ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎﻣﺎﻳﻠﻨﺪ آﮔﺎه ﺷﻮﻧﺪ ﻛـﻪ ﻃـﺮح ﻳـﺎ ﭘـﺮوژه‫ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدي ﭼﻪ ﺗﺎﺛﻴﺮي ﺑـﺮ ‫ﻛﻴﻔﻴ ـﺖ زﻧ ـﺪﮔﻲ آﻧﻬـﺎ ﺑ ـﺮ ‫ﺟﺎي ﻣﻲﮔﺬارد. ‫ ﺳﻴﺎﺳــﺘﮕﺬاران ﻧﻴــﺎز ﺑــﻪ‫آﮔﺎﻫﻲ از ﺗﺎﺛﻴﺮﭘﺬﻳﺮي اﻓﺮاد ‫و ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻠﻪ دارﻧﺪ. ‫ در ﻓﺮآﻳﻨــــﺪ ارزﻳـــ ـﺎﺑﻲ،‫ ‫ﺗﺨﺼﺺﻫﺎ و ﻣﻬﺎرتﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺟﻬﺖ ﺑﺮرﺳﻲ و ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ اﺛـﺮات ﺑـﺮ ‫ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز اﺳﺖ. ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ ارزﻳﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻜﺎﻧﻴﺴﻤﻲ ﺟﻬﺖ اراﺋﻪ راهﻫﺎي اﺳـﺘﻔﺎده ‫ﺻﺤﻴﺢ و ﻣﻨﻄﻘﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌـﻲ و اﻧـﺴﺎﻧﻲ ﻣﻄـﺮح اﺳـﺖ ﻟـﺬا اﻋﻤـﺎل آن در ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰيﻫﺎي ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت و ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺎﻓﻌﻲ را ﺑﺮاي ﻛﺸﻮر ﺑﻪ ﺷﺮح ‫ذﻳﻞ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ: ‫ اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ‫ اﻓﺰاﻳﺶ داﻧﺶ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ در ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﺎﻣﻌـﻪ، ﻣـﺴﺌﻮﻟﻴﻦ و‫ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮان ‫ اﻳﺠﺎد ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰي ﻣﻨﺎﺳﺐ‫ رﻓﻊ ﻧﺎرﺿﺎﻳﺘﻲ اﻓﺮاد ﺑﻮﻣﻲ‫ از ﺑﻴﻦ ﺑﺮدن ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎري ﺑﻴﻦ اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ و ارﮔﺎنﻫﺎي دوﻟﺘﻲ‫- اﻋﺘﺒﺎر ﺑﺨﺸﻴﺪن ﺑﻪ دوﻟﺖ در ﺳﻄﻮح ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ

‫5- روش اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزﻳﺎﺑﻲ ‫روش ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺟﻬﺖ اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزﻳﺎﺑﻲ وﺟﻮد دارد ﻛـﻪ ﺑﺮاﺳـﺎس ‫ﻧﻮع ﭘﺮوژه ﻛﻪ ﺧﻄﻲ ﻳﺎ ﻧﻘﻄﻪاي اﺳﺖﻣﻲﺗﻮان از آﻧﻬﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤـﻮد. روشﻫـﺎي ‫ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ و ارزﻳـﺎﺑﻲ اﺑـﺰاري ﺑـﺮاي ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ، ﺟﻤـﻊآوري و ﺳـﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ‫اﻃﻼﻋﺎت در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﺛﺮات زﻳﺴﺖﻣﺤﻴﻄـﻲ ﭘـﺮوژه ﻣـﻲﺑﺎﺷـﻨﺪ. ﺑـﻪ ﻛـﺎرﮔﻴﺮي ‫روشﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ارزﻳﺎﺑﻲ ﺑﺎ اﻫﺪاف ﻣﺘﻌـﺪدي ﻧﻈﻴـﺮ اﻃﻤﻴﻨـﺎن از ﺑـﻪ ﻛـﺎرﮔﻴﺮي ‫ﻛﻠﻴﻪ ﻋﻮاﻣﻞ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎﭘـﺮوژه، ﻛﻔﺎﻳـﺖ و ﻗﺎﺑﻠﻴـﺖ روش اﻧﺘﺨـﺎﺑﻲ ‫ﺟﻬﺖ اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺰﻳﻨﻪﻫﺎي اوﻟﻴﻪ و ﺗﻌﻴﻴﻦﻛﻤﺒﻮدﻫﺎ و ﺗﻨﮕﻨﺎﻫـﺎ، ﻛﻔﺎﻳـﺖ و ﺗﻨﺎﺳـﺐ ‫ﺑــﺮاي ﻓــﺮاﻫﻢآوري اﻃﻼﻋــﺎت و ‫ﻧﺘــﺎﻳﺞ و ﻫﻤــﻪ ﺟﺎﻧﺒــﻪ ﻧﮕــﺮي و ‫اﻋﺘﺒﺎر ﻛـﺎﻓﻲ اﻧﺠـﺎم ﻣـﻲ ﭘـﺬﻳﺮد. ‫روش ﻫﺎي ارزﻳـﺎﺑﻲ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ‫ﮔﺴﺘﺮدﮔﻲ اﻃﻼﻋـﺎت ﻣـﻮرد ﻧﻴـﺎز ‫ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫــﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔــﻲ را ﺟﻬــﺖ ‫ﺗﺠﺰﻳــ ـﻪ و ﺗﺤﻠﻴــ ـﻞ اﻧﺘﺨــ ـﺎب ‫ ‫ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﻨﺪ. ﺑﺮﺧﻲ از اﻳﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ داﻣﻨﻪ اﺛﺮ، ﺷﺪت ﻳﺎ ﺑﺰرﮔﻲ اﺛـﺮ، ﻗﻄﻌـﻲ ‫ﻳﺎ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﺑﻮدن اﺛﺮ، دوام اﺛﺮ و ﺑﺮﮔﺸﺖﭘﺬﻳﺮي اﺛﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در روش اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ ‫دو ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﻓﺎﻛﺘﻮر ﺟﻬﺖ ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ اﺛﺮات ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد. ﺑﻄﻮر ﻛﻠـﻲ ‫ﺑﺮﺧﻲ از روشﻫﺎي ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺟﻬﺖ ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ: ‫روش ﭼﻚ ﻟﻴﺴﺖ: ارزﻳﺎﺑﻲ ﺑﺪون ﻫﻴﭻﻧﻮع اﻧﺪازهاي از ﺣﺠـﻢ ﺗﻘﺮﻳﺒـﻲ ‫آﻧﻬﺎ ‫

روش ﻣﺎﺗﺮﻳﺲ: ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﻛﻤـﻲ و ﺑـﺎ در ﻧﻈـﺮ ﮔـﺮﻓﺘﻦ ‫ﺳﺘﻮن ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎ و ﺳﺘﻮن اﺛﺮات ‫ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ: ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات درﺟﻪ دوم و ﺳﻮم ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود ‫‫‫

روﻳﻬﻢ ﮔﺬاري ﻧﻘﺸﻪﻫﺎ: ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻻﻳﻪﻫﺎي اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت‫ﻧﻘﺸﻪ و ﻫﻤﭙﻮﺷﺎﻧﻲ آﻧﻬﺎ ‫ ﻣﺪﻟﺴﺎزي اﻧﺘﺸﺎر آﻻﻳﻨﺪهﻫﺎ: اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪلﻫﺎي زﻳـﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄـﻲ در‫ﺗﻌﻴﻴﻦ ﭘﺮاﻛﻨﺶ آﻻﻳﻨﺪهﻫﺎ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲﻧﻮاﺣﻲ آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ ‫ﮔﺮﭼﻪ روشﻫﺎي ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﺘﻨﻮع ﻫﺴﺘﻨﺪ اﻣﺎ ﺑﺮﺧﻲ از ﺷﺎﺧﺺﻫﺎ و ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ‫ﺑﺎﻳﺪ در ﻛﻠﻴﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزﻳﺎﺑﻲﻟﺤﺎظ ﮔﺮدﻧﺪ. رﺋﻮس ﺑﺮﺧﻲ از ارﻛـﺎن اﺻـﻠﻲ ﻳـﻚ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ارزﻳﺎﺑﻲ ﺻﺤﻴﺢ ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮﻣﻲﺑﺎﺷﺪ: ‫ ﺗﺸﺮﻳﺢ ﻓﻨﻲ ﭘﺮوژه ﻛﻪ در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه رﻳﺰﻓﻌﺎﻟﻴـﺖﻫـﺎي ﭘـﺮوژه در ﻣﺮاﺣـﻞ‫ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ، ﺑﻬﺮهﺑﺮداري و ﺑﺮﭼﻴﺪه ﺷﺪن ﺑﺎﺷﺪ. ‫ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷـﻌﺎع ﺗﺎﺛﻴﺮﮔـﺬاري ﭘـﺮوژه ﺑـﺮ‫ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲآﻳﺪ. ‫ ﺷﻨﺎﺳ ـﺎﻳﻲ ﻣﺤ ـﻴﻂﻫ ـﺎي ﻓﻴﺰﻳﻜﻮﺷ ـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ، ﺑﻴﻮﻟ ـﻮژﻳﻜﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ –‫ ‫اﻗﺘﺼﺎدي – اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﻛﻪ ﺣـﺪاﻗﻞ ﺷـﺎﻣﻞ ﻣـﻮارد ‫زﻳﺮ ﺑﺎﺷﺪ: ‫ ﻣﺤﻴﻂ ﻓﻴﺰﻳﻜﻮﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻮﭘـﻮﮔﺮاﻓﻲ، ﺧـﺎك، زﻣـﻴﻦ ﺷﻨﺎﺳـﻲ،‫آبﻫﺎي ﺳﻄﺤﻲ و زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ، ﻫﻮا، ﺻﺪا و اﻗﻠﻴﻢ ‫ ﻣﺤﻴﻂ ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﻲ و ﺟﺎﻧﻮري ﻣﻨﻄﻘﻪ، ﻓﻬﺮﺳﺖ‫ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي ﮔﻴـﺎﻫﻲ و ﺟـﺎﻧﻮري در ﻣﻌـﺮض ﺧﻄـﺮ، ﻣﻮﻗﻌﻴـﺖ ﻣﻨـﺎﻃﻖ ‫ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﭘﺮوژه، وﺿﻌﻴﺖ زﻳﺴﺘﮕﺎهﻫﺎ ‫ ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ – اﻗﺘﺼﺎدي – اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺷـﺎﻣﻞ ﻛﻠﻴـﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎي‫ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻧﻈﻴﺮ آداب و ﺳﻨﻦ، ﻣﺬﻫﺐ، ﺟﻤﻌﻴﺖ، ﺗﻌﺪاد ﺧـﺎﻧﻮار، درآﻣـﺪ، ‫اﺷﺘﻐﺎل و آﺛﺎر ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ‫ ﺑﺮرﺳﻲ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﺛﺮات ﻣﻨﻔﻲ و ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‫ ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ اﺛﺮات ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻨﻔﻲﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ ﻫـﺎ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ روش‫اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ ارزﻳﺎﺑﻲ راﻫﻜﺎرﻫﺎي ﻛﺎﻫﺶ و ﺗﻘﻠﻴﻞ اﺛﺮات ﻣﻨﻔﻲ ﭘﺮوژه ﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠـﻒ‫اراﺋﻪ ‫ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﭘﺎﻳﺶ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﭘﺮوژه‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻛﻠﻴﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻲﺗﻮان اﻧﺘﻈﺎر داﺷـﺖ در ﺻـﻮرت اﺟـﺮاي اﺻـﻮﻟﻲ ‫‪ EIAو ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﺟﺮاي راﻫﻜﺎرﻫـﺎي ﭘﻴـﺸﻨﻬﺎدي و ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ و ﭘـﺎﻳﺶ ‫زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ اراﺋﻪ ﺷﺪه در اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت، ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ از ﺗﺨﺮﻳﺐ روزاﻓـﺰون ‫در اﻣﺎن ﻣﺎﻧﺪه و ﻛﺸﻮر در ﺟﻬﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪﭘﺎﻳﺪار ﻧﻴﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ در ‫وﺿﻌﻴﺖ ﻓﻌﻠﻲ اﻟﺰاﻣﻲ ﺑﺮاي آﻏﺎز ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزﻳﺎﺑﻲ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻗﺒﻞ از ﺷـﺮوع ‫ﻋﻤﻠﻴﺎت ﺳﺎﺧﺖ و ﺳﺎز ﭘﺮوژهﻫﺎ ﻧﻤﻲﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺮاﻳﻦ اﺳﺎس ﻛﺎرﻓﺮﻣﺎﻳﺎن، ﭘﺮوژهﻫـﺎي ‫ﻋﻤﺮاﻧﻲ ﺧﻮد را ﺷﺮوع ﻧﻤﻮده و در ﺣـﻴﻦ ﻋﻤﻠﻴـﺎت، ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ارزﻳـﺎﺑﻲ را اﻧﺠـﺎم ‫ﻣﻲدﻫﻨﺪ ﻛﻪ در ﭘﺎرهاي از ﻣﻮاﻗﻊ اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﺎ ﻣﺮاﺣﻞ اﻧﺘﻬﺎي ﺳﺎﺧﺖ و ﺳـﺎز ‫ﻫﻤﺮاه ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. ﻻزم ﺑﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ اﺳﺖﻛﻪ ﭘﺲ از اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزﻳﺎﺑﻲ، ﮔﺰارش ‫ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﺑﻪ اداره ﻛﻞ اﺳﺘﺎن ذﻳﺮﺑﻂ ارﺳﺎل و ﭘﺲ از رﻓـﻊ اﺷـﻜﺎﻻت ﺑـﻪ ﺳـﺎزﻣﺎن ‫ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ - دﻓﺘﺮ ارزﻳﺎﺑﻲ اراﺋـﻪ ﻣـﻲﺷـﻮد. در ﺻـﻮرﺗﻲ ﻛـﻪ ﻣـﻮارد ‫اﺻﻼﺣﻴﻪ اﻳﻦ دﻓﺘﺮ در ﮔﺰارش اﻋﻤﺎل ﮔﺮدد، ﮔﺰارش در ﺟﻠـﺴﻪ ﻛﻤﻴﺘـﻪ ارزﻳـﺎﺑﻲ ‫ﻣﻄﺮح ﺷﺪه و در ﺻﻮرت ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﺗﺎﻳﻴﺪﻳﻪﻻزم ﺻﺎدر ﻣﻲﮔـﺮدد. اﻳـﻦ ﻓﺮآﻳﻨـﺪ در ‫ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﻮارد ﺑﺴﻴﺎر ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﻮده و ﮔﺎﻫﺎً ﺑﺮﺧﻲ از ﻛﺎرﻓﺮﻣﺎﻳﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻤﺪي ‫زﻣﺎن آن را ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ ﻣﺮاﺣﻞﺳﺎﺧﺖ ﻃﺮح ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﻪ اﺗﻤﺎم رﺳـﺪ. ﻻزم ‫ﺑﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ اﺳﺖ ﻛﻪ اﺧﺬ ﻣﺠﻮزﻫﺎﻳﻲﻧﻈﻴﺮ ﻣﺠﻮز ﺳـﺎزﻣﺎن ﮔﺮدﺷـﮕﺮي و ﻣﻴـﺮاث ‫ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ، وزارت ﻧﻴﺮو ﺑﺮاي ﺑﻬﺮهﺑﺮداري از آب و ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌـﻲ ﺑـﺮاي واﮔـﺬاري ‫اراﺿﻲ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﺮ اﻳﻦ روﻧﺪﻃﻮﻻﻧﻲ ﻣﻲاﻓﺰاﻳﺪ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺘـﺬﻛﺮ ﺷـﺪ ‫ﻛﻪ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ دﻓﺘﺮ ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ زﻳﺮﺑﺨﺶ از ‫ﻣﻌﺎوﻧﺖ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺪﻳﺮ ﻛﻞ اﻳـﻦ دﻓﺘـﺮ از ‫ﺳﻮي ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻨﺼﻮب ﻣﻲﮔﺮدد. ﺑﺪﻳﻦﻣﻨﻈﻮر ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲﮔﺮدد وﺿﻌﻴﺖ ﻛﻨـﻮﻧﻲارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات زﻳﺴﺖﻣﺤﻴﻄﻲﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه ارﺗﻘﺎء ﻳﺎﺑﺪ.

 

‫6- ﻓﻬﺮﺳﺖ ﭘﺮوژهﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ اراﺋﻪ ﮔﺰارش ارزﻳﺎﺑﻲ ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ اﻟﺰاﻣﻲ اﺳﺖ ‫از ﺳﺎل 1386 اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﺮاي 32 ﮔﺮوه ‫از ﻃﺮحﻫﺎي ﻋﻤﺮاﻧﻲ و ﭘﺮوژهﻫﺎﻳﻲ ﻛـﻪ در ﺳـﻄﺢ ﻛـﺸﻮر در ﺣـﺎل اﻧﺠـﺎم اﺳـﺖ ‫ﺿﺮوري ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. ﻓﻬﺮﺳﺖ برخی از ﻃﺮحﻫﺎي ﻋﻤﺮاﻧﻲ ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ:

‫ﺻﻨﺎﻳﻊ ﭘﺘﺮوﺷﻴﻤﻲ ‫ﭘﺎﻻﻳﺸﮕﺎهﻫﺎ ‫ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻓﻮﻻد ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ واﺣﺪﻫﺎي ﺗﻬﻴـﻪ ﺧـﻮراك ذوب و ذوب ﺑـﺎ ﻇﺮﻓﻴـﺖ ‫ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﻴﺶ از ﺳﻴﺼﺪﻫﺰار ﺗﻦ در ﺳﺎل و واﺣـﺪﻫﺎي ﻧـﻮرد و ﺷـﻜﻞ دﻫـﻲﺑـﺎ ‫ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺑﻴﺶ از ﻳﻜﺼﺪﻫﺰار ﺗﻦ در ﺳﺎل ‫ﺳﺪﻫﺎ و ﺳﺎزهﻫﺎي آﺑﻲ ﺑﺎ ارﺗﻔﺎع ﺑﻴﺶ از 15 ﻣﺘﺮ ‫

ﻧﻴﺮوﮔﺎهﻫﺎي ﺑﺮق ﺑﺎ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺑﻴﺶ از ﻳﻜﺼﺪ ﻣﮕﺎوات ‫ﺷﻬﺮكﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﺎ وﺳﻌﺖ ﺑﻴﺶ از ﻳﻜﺼﺪﻫﻜﺘﺎر ‫ﻓﺮودﮔﺎهﻫﺎ ﺑﺎ ﺑﺎﻧﺪ ﺑﻴﺶ از 2 ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ‫واﺣﺪﻫﺎي ﻛﺸﺖ و ﺻﻨﻌﺖ ‫ﻛﺸﺘﺎرﮔﺎهﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺻﻨﻌﺘﻲ ‫ﻣﺮﻛﺰ دﻓﻦ زﺑﺎﻟﻪ ‫ﻣﺮاﻛﺰ ﺑﺎزﻳﺎﻓﺖ ﺻﻨﻌﺘﻲ زﺑﺎﻟﻪ )ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪﻛﻤﭙﻮﺳﺖ( ‫ﻃﺮحﻫﺎي ﺧﻄﻮط ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز ‫ﻃﺮحﻫﺎي ﺳﻜﻮﻫﺎي ﻧﻔﺘﻲ ‫ﻃﺮحﻫﺎي ذﺧﻴﺮﮔﺎهﻫﺎي ﻧﻔﺘﻲ ‫ﻃﺮحﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺟﻨﮕﻞ داري ‫ﭘﺮوژهﻫﺎي ﺑﺰرگ راه ‫ﭘﺮوژهﻫﺎي ﺑﺰرگ راه آﻫﻦ ‫ﭘﺮوژهﻫﺎي ﮔﺮدﺷﮕﺮي ‫ﻃﺮحﻫﺎ و ﭘﺮوژهﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪاي و ﻣﻠﻲ در ﺳﻮاﺣﻞ در ﻣﺤـﺪودهاي ﺑـﻪ ﻋـﺮض ‫ﻳﻚ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﺑﻌﺪ از اراﺿﻲ ﺳﺎﺣﻠﻲﺗﺎ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺳﻪ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ از ﺳﺎﺣﻞ

‫ ﻛﺎرﮔﺎهﻫﺎ و ﻣﺠﺘﻤﻊﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﺎ ﺑﻴﺶ از 5 ﻫﺰار ﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ ‫- ﻧﻤﺎﻳﺸﮕﺎهﻫﺎي داﺋﻤﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﺧﺪﻣﺎﺗﻲ ﺑﻴﺶ از ده ﻫﺰار ﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ ‫- اﻧﺒﺎرﻫﺎي ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ واﺣﺪﻫﺎي ﺧﻄﺮﻧﺎك - ﻛﺎرﮔﺎهﻫﺎي ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي ﻋﻤﺮاﻧﻲ و راهﺳﺎزي -ذﺧﻴﺮهﮔﺎهﻫﺎي ﻣﻮاد ﺳﻮﺧﺘﻲ ‫- ﭘﺎﻳﺎﻧﻪﻫﺎي ﺑﺎر و ﻣﺴﺎﻓﺮ ‫- واﺣﺪﻫﺎي ﭘﺮورش ﻃﻴﻮر و دام ‫- واﺣﺪﻫﺎي ﭘﺮورش ﻣﺎﻫﻲ و آﺑﺰﻳﺎن ‫- ﻃﺮحﻫﺎيﺳﺎزهﻫﺎيدرﻳﺎﻳﻲ،ﺑﻨﺎدرﺻﻴﺎدي،ﭘﺎﻳﺎﻧﻪﻫﺎيﻧﻔﺖوﮔﺎزوﻋﻤﻠﻴﺎت ﻻﻳﺮوﺑﻲ - ﺷﺒﻜﻪ ﺟﻤﻊآوري و واﺣﺪﻫﺎي ﺗﺼﻔﻴﻪ و دﻓﻊ ﻓﺎﺿﻼب - ﺗﺼﻔﻴﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺰرگ آب ‫- ﻃﺮحﻫﺎي دﻓﻊ و دﻓﻦ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ- ﻣﺮاﻛﺰ ﻧﻈﺎﻣﻲ و آﻣﻮزش ﺑﻴﺶ از 5 ﻫﺰار ﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ ‫- ﺷﻬﺮكﻫﺎي ﺗﻮرﻳﺴﺘﻲ ﺑﻴﺶ از ده ﻫﺰار ﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ ‫- ﺷﻬﺮكﻫﺎي ﺳﻴﻨﻤﺎﻳﻲ ﺑﻴﺶ از 5 ﻫﺰار ﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ ‫- ﭘﺎركﻫﺎ و اردوﮔﺎهﻫﺎي ﺗﻔﺮﻳﺤـﻲ، آﻣـﻮزش و ﭘـﮋوﻫﺶ ﺑـﻴﺶ ازده ﻫـﺰار ‫ﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ

 

‫ﻣﻌﺎدن ﺳﻨﮓ ﻣﺲ ﺑﺎ ﻇﺮﻓﻴﺖ اﺳﺘﺨﺮاج ﻳﻚ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺗﻦ در ﺳﺎل ‫ﻣﻌﺎدن ﺳﻨﮓ آﻫﻦ ﺑﺎ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺷﺸﺼﺪ ﺗﻦ در ﺳﺎل ‫ﻣﻌﺎدن ﺳﻨﮓ ﻃﻼ ‫ﻣﻌﺎدن ﺳﺮب و روي ﺑﺎ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻳﻜﺼﺪﻫﺰار ﺗﻦ در ﺳﺎل ‫ﻣﻌﺎدن زﻏﺎل ﺳﻨﮓ ﺑﺎ ﻇﺮﻓﻴﺖ 80 ﻫﺰار ﺗﻦ در ﺳﺎل ‫ﻣﻌﺎدن ﻧﻤﻚ آﺑﻲ ﺑﺎ ﺳﻄﺢ ﺑﻴﺶ از ﭼﻬﺎرﺻﺪ ﻫﻜﺘﺎر ‫ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت ﺳﻴﻤﺎن ‫ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠـــﺎت ﺗﻮﻟﻴـــﺪ ‫ﺷﻜﺮ و ﻗﻨﺪ ‫ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔـﭻ ‫و آﻫﻚ ﺻﻨﻌﺘﻲ ‫واﺣﺪﻫﺎي ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣـﻮاد ‫اوﻟﻴــــﻪ ﺑﻬﺪاﺷــــﺘﻲ، ‫آراﻳﺸﻲ و داروﺳﺎزي ‫ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻗﻄﻌﺎت ﺧﻮدرو ‫واﺣﺪﻫﺎي ﺗﺼﻔﻴﻪ دوم روﻏﻦ ﻣﻮﺗﻮر ‫ﻃﺮحﻫﺎي اﺣﺪاث و ﺑﻬﺮهﺑﺮداري از ﻣﻴﺎدﻳﻦ ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز

‫7- ﺟﻤﻊ ﺑﻨﺪي و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮي ‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﻣﻲﺗﻮان ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮد ﻛﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزﻳﺎﺑﻲ اﺛﺮات زﻳـﺴﺖ ‫ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻃﺮحﻫﺎي ﻋﻤﺮاﻧﻲ در ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲﻋﻮاﻣﻞ و اﺛﺮات ﻣﺨﺮب ﻣﺤﻴﻂ زﻳـﺴﺖ و ‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اراﺋﻪ راﻫﻜﺎرﻫﺎي ﻛﺎﻫﺶ و ﺗﻘﻠﻴﻞ اﺛﺮات ﻣﻨﻔﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ ﺑﻪ وﻳﮋه آﻧﻜﻪﻃﻲ ﺳﺎلﻫﺎي اﺧﻴﺮ ﺑﺎ ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳـﺴﺖ، اﻳـﻦ ‫راﻫﻜﺎر ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اراﺋﻪ ﻳﻚ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﭘﺎﻳﺶ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻲﮔـﺮدد. در ‫اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ذﻛﺮ ﭼﻨﺪ ﻧﻜﺘﻪ ﺿﺮوري اﺳـﺖ. ﻧﺨـﺴﺖ آﻧﻜـﻪ ﮔـﺰارش ارزﻳـﺎﺑﻲﺑﺎﻳـﺪ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﻨﺴﺠﻢ داﺷﺘﻪ و از ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑـﻪ ﻣﻄﺎﻟـﺐ ﺣﺎﺷـﻴﻪاي و ﻛـﻢ اﻫﻤﻴـﺖ ‫اﺟﺘﻨﺎب ورزد و ﻣﺸﻜﻼت اﺻﻠﻲ و ﻣﻬﻤﻲ را ﻛﻪ ﻃﺮح ﺑﺮاي ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ ‫اﻳﺠﺎد ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ ﺑﻪ دﻗﺖ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻧﻤﻮد و ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ راﻫﻜﺎر اﺟﺮاﻳﻲ اراﺋـﻪ ﻧﻤﺎﻳـﺪ. ‫ﻣﻮرد دوم آﻧﻜﻪ در ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ اﺛﺮات، ﻧﻤﺮات واﻗﻌﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺸﺎوران اﻋﻤـﺎل ‫ﺷﻮد و اﻳﻦ ﻣﺸﺎوران ﻫﻤﻮاره اﺧﻼق زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ را ﻣﻼك ﺧـﻮد ﻗـﺮار دﻫﻨـﺪ. ‫ﻧﻜﺘﻪ ﺳﻮم اﻳﻨﻜﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ ﻣـﺸﺎوران ‫ذﻳﺼﻼح ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﻌﺪاد و ﻧﻮع ﺗﺨﺼﺺﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻤﺎم وﻗـﺖ در ‫اﺧﺘﻴﺎر دارﻧﺪ اﻗﺪام ﻧﻤﻮده و ﻫﺮﺳﺎﻟﻪ ﻓﻬﺮﺳﺘﻲ از ﻣﺸﺎوران ﻣﻮرد ﺗﺎﻳﻴﺪ را ﺑﺮاﺳﺎس ‫ارزﻳﺎﺑﻲ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه و ﺑﺎ رﺗﺒﻪﺑﻨﺪي از ﻃﺮﻳﻖ ﺟﺮاﻳﺪ و اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﻣﻨﺘـﺸﺮ ﻧﻤﺎﻳـﺪ. در ‫ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺳﺎزﻣﺎن ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﻈﺎرﺗﻲ ﻣﻨﺴﺠﻢ و ﻛﺎرآﻣﺪ را ﺑﺮاي ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﺣـﺴﻦ ‫اﺟﺮاي راﻫﻜﺎرﻫﺎي ﺗﻘﻠﻴﻞ اﺛﺮات ﺳﻮء و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﭘﺎﻳﺶ زﻳـﺴﺖ ‫ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﺴﺘﻘﺮ ﻧﻤﻮده، ﺗﺎ ﺑﺘﻮان اﻣﻴﺪوار ﺑﻮد ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ از ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزﻳﺎﺑﻲ ﺑﻪ ‫ﺻﻮرت ﻋﻤﻠﻲ و اﺟﺮاﻳﻲ در ﻃﺮحﻫﺎي ﻋﻤﺮاﻧﻲ ﭘﻴﺎدهﺳﺎزي ﺷﻮﻧﺪ.

 ﺑﻪﻣﻨﻈﻮر دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار در ﮐـﺸﻮر و ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﭘﯿـﺸﮕﯿﺮی از آﻟـﻮدﮔﯽ و ﺗﺨﺮﯾـﺐ ‫ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﮐﻠﯿﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی ﻋﻤﺮاﻧﯽ وﺗﻮﺳﻌﻪ ای در ﮐﺸﻮر ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﻼﺣظﺎت زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺻﻮر ت ﻣـﯽ ‫ﮔﯿﺮد . ﺑﺮﻫﻤﯿﻦ اﺳﺎس ﭘﯿﺶ از اﺟﺮای ﺑﺴﯿﺎری از ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﻋﻤﺮاﻧﯽ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ای ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎ و اﺛﺮات اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻃﺮح ﻫـﺎ ﺑـﺮ ‫ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ و ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﮔﺮدﯾﺪه و اﻗﺪاﻣﺎت ﻻزم ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﮐﻨﺘﺮل و ﮐﺎﻫﺶ آن ﻫﺎ ﺑﮑﺎر ﺑـﺴﺘﻪ ﻣـﯽ ‫ﺷﻮد ﮐﻪ ﻃﺮح ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ای ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز ﻧﯿﺰ از آن ﺟﻤﻠﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ .  ‫اﯾﻦ ﮐﺎر ﻋﻤﻮﻣﺎً از ﻃﺮﯾﻖ اﻧﺠﺎم ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻃﺮح ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ  EIA ﺻﻮرت ﻣـﯽ ﮔﯿـﺮد و ‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﻮﺟﻮد در ﮐﺸﻮر ﺑﺴﯿﺎری از ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﻋﻤﺮاﻧﯽ ﻣﻠﺰم ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛـﺮات زﯾـﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄـﯽ ﭘـﯿﺶ ‫اﺟﺮای ﻃﺮح و ﮐﺴﺐ ﻣﺠﻮزﻫﺎی ﻻزم از ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ.

 ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ای : ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻋﻤﻠﯿﺎت و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺤﻘﻖ ﺑﺨـﺸﯿﺪن ﺑـﻪ اﻫـﺪاف ﺧـﺎص ﺑـﺮای ﻋﻤـﺮان و ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﻮر ﺗﻬﯿﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد . ﻣﻌﻤﻮﻻﻫﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻋﻤﺮاﻧﯽ ﯾﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ ای ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻨﺪ ﻃﺮح ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.

‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻃﺮح ﺗﻮﺳﻌﻪ ای : ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻋﻤﻠﯿﺎت و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﻮﺟﯿﻬﯽ ﻓﻨﯽ ﺗﻮﺳﻂ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎی دوﻟﺘﯽ ﺑﻪ ‫ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺤﻘﻖ ﺑﺨﺸﯿﺪن ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﻮر ﺗﺪوﯾﻦ ﻣﯽﮔﺮدد. ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻫﺮ ﻃﺮح ﻋﻤﺮاﻧﯽ ) ﯾﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ ای ( ‫ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻨﺪ ﭘﺮوژه ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ‫

ﺗﻌﺮﯾﻒ ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﻋﻤﺮاﻧﯽ : ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻋﻤﻠﯿﺎت و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﭼﺎرﭼﻮب ﻃﺮح ﻫﺎی ﻋﻤﺮاﻧﯽﺗﻮﺳﻂ دﺳـﺘﮕﺎه ﻫـﺎی اﺟﺮاﯾـﯽ ‫اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد. ﻫﺮ ﭘﺮوژه ﻋﻤﺮاﻧﯽ )ﯾﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ ای ( ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬـﺎی ﻣـﺸﺨﺺ و از ﭘـﯿﺶ ﺗﻌﺌـﯿﻦ ﺷـﺪه ‫اﺳﺖ .

‫ﻣﻔﻬﻮم اﻣﮑﺎﻧﺴﻨﺠﯽ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﮑﺎﻧﯿﺎﺑﯽ : ‫اﻣﮑﺎﻧﺴﻨﺠﯽ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺘﯽ و ﻣﮑﺎﻧﯿﺎﺑﯽﻫﺮ دو ﯾﮏ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ، ﻣﮑﺎﻧﯿﺎﺑﯽ ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﺷﻨﺎﺳـﺎﯾﯽ ‫وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﺤﺪوده ای ﮐﻪ ﻃـﺮح ﯾـﺎ ﭘـﺮوژه ﭘﯿـﺸﻨﻬﺎدی در آن اﺟـﺮا ﻣـﯽﮔـﺮدد اﻧﺠـﺎم ﻣـﯽ ﺷـﻮد و ‫اﻣﮑﺎﻧﺴﻨﺠﯽ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻌﯿﯿﻦﺿﺮورﺗﻬﺎ ، ﺣﺪود داﻣﻨﻪ ﮐﺎری و ﺷﻨﺎﺳﺎﺋﯽ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻫـﺎ در ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ارزﯾـﺎﺑﯽ ‫اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺻﻮرت ﻣﯽﮔﯿﺮد.

ارزش ﻫﺎی ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺘﯽ : ‫ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از ﻋﻮاﻣﻞ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ، ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ، اﻗﺘﺼﺎدی ، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽﺷـﻮد ‫ﮐﻪ ﻃﺮح ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ در آن ﺑﻪ ﺣﺎل اﺟﺮا ﺑﻮده و ﯾﺎ ﻣﻘﺮر اﺳﺖ ﮐﻪ در آﯾﻨﺪه ﺑﻪ اﺟﺮا ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﻮد ، ﺑـﺮ اﯾـﻦ اﺳـﺎس ارزش ‫ﻫﺎی ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺘﯽ اﺛﺮ ﮔﺬاری ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﮐﻠﯿﺪی ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﺮ روی ﯾﮏ ﭘﺮوژه و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﺛﺮ ﮔﺬاری اﺟـﺮای ‫ﯾﮏ ﭘﺮوژه ﺑﺮ ﻋﻮاﻣﻞ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ را ﺷﺎﻣﻞﻣﯽ ﺷﻮد ، اﯾﻦ اﺛﺮات ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﻣﺜﺒـﺖ و ﯾـﺎ ﻣﻨﻔـﯽ ‫در ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ.

‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ‪: EIA ‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮرﺷﻨﺎﺳﺎﺋﯽ و ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ اﺛﺮات ﯾﮏ ﭘﺮوژه ﺑﺮ روی رﻓﺎه و ﺳﻼﻣﺖ اﻧـﺴﺎن و ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ ‫ﻣﺤﯿﻂ ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ او ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ رﺳﺪ ، ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﯾﮏ ارزﯾﺎﺑﯽ ﺳﯿﺴﺘﻤﺎﺗﯿﮏ از ﺷﺎﺧﺼﻬﺎی زﯾﺴﺖ ‫ﻣﺤﯿﻄﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻤﻠﮑﺮدﻫﺎی آﻧﻬﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺗـﺄﺛﯿﺮ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ و ﺷـﺎﻣﻞ ﭘﯿﺎﻣـﺪﻫﺎی اﻗﺘـﺼﺎدی – ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺷﻮد .

 ‫ﻣﻔﻬﻮم ﮔﺰارش ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات : ‫ﺟﺮﯾﺎن اﻧﺠﺎم ﯾﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ رﺳﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ و ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎی اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ اﺟﺮای ﯾﮏ ﻃﺮح ﯾﺎ ﭘﺮوژه ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی را ‫ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ اﺛﺮات ﺳﻮء و ﻧﺤﻮه ﭘﯿﺸﮕﯿﺮی ، ﮐﺎﻫﺶ و ﯾﺎ ﮐﻨﺘﺮل آن ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ .

 ‫ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ‪: EIA ‫اﮔﺮﭼﻪ ﮔﺰارش ﮐﻤﺴﯿﻮن ﻣﻘﺪﻣﺎﻧﯽ » وﻟﺘﺎ « ﺑﻪ ﺳﺎل 1956در ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ارزﯾﺎﺑﯽ ﭘﯿـﺸﮕﯿﺮاﻧﻪ ‫ﺑﺮای ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ ، وﻟﯽﺑﺎﯾﺪ اذﻋﺎن ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﺗﺎ ﺳﺎل 1967ﭼﯿﺰی ﺑﻪ ﻧـﺎم ‪ EIAوﺟـﻮد ﻧﺪاﺷـﺖ . در اﯾـﻦ ‫ﺳﺎل اوﻟﯿﻦ ﮐﺎر ﺣﻘﯿﻘﯽ در زﻣﯿﻨﻪ ‪ EIAدر ﻣﻮرد ﯾﮏ ﭘﺮوژه اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﻌﺪن ﻣﺲ در ﮐﺸﻮر ﭘﻮرﺗﻮرﯾﮑﻮ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳـﯿﺪ . ‫در ﺳﺎل 1969 ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻗﺎﻧﻮن ﺳﯿﺎﺳﺖ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﻠﯽ ‪ NEPAاﻧﺠـﺎم ارزﯾـﺎﺑﯽ اﺛـﺮات زﯾـﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄـﯽ در ﮐـﺸﻮر ‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺟﻨﺒﻪ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺑﻪ ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺖ . در اﮐﺜﺮ ﮐﺘﺐ ﻋﻠﻤﯽ ﺗﻮﻟﺪ ‪ EIAرا در اﯾﻦ ﺳﺎل ﺑﻨﺎﺑﺮﻗﺎﻧﻮن ﻣﺬﮐﻮر ذﮐﺮ ﮐﺮده اﻧﺪ . ‫

 ‫اﻫﺪاف ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ :

‫1- ﮔﺮد آوری اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮﺟﻮد در زﻣﯿﻨﻪ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﺤﺪوده ﭘﺮوژه

‫2- ﺑﺮرﺳﯽ و ﺷﻨﺎﺧﺖ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﺤـﺪوده ﺗﺤـﺖ ﺗـﺄﺛﯿﺮﭘـﺮوژه ، ﺷـﺎﻣﻞ وﯾﮋﮔـﯽ ﻫـﺎی ﻓﯿﺰﯾﮑـﻮ ‫ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ، ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ، اﻗﺘﺼﺎدی ، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ

 ‫3- ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺟﺮای ﻃﺮح ﻣﺬﮐﻮر

‫4- ﭘﯿﺸﮕﯿﺮی از ﺗﺨﺮﯾﺐ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﻨﺘﺮل اﺛﺮات اﺣﺘﻤﺎﻟﯽﻃﺮح ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻪ رﻋﺎﯾـﺖ ‫ﻣﻼﺣﻈﺎت زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی اﺟﺮای ﭘﺮوژه

‫5- ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی در ﺧﺼﻮص رد ﯾﺎ ﻗﺒﻮل ﭘﺮوژه ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی

 6 - اراﺋﻪ روش ﻫﺎ و راﻫﮑﺎرﻫﺎ در ﺧﺼﻮص ﭼﮕﻮﻧﮕﯽﺳﺎزﮔﺎری ﭘﺮوژه ﺑﺎ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ‫

 

ﺟﺎﯾﮕﺎه ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ : ‫ﻣﻮاد ﻣﻬﻢ ﺑﺴﯿﺎری در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ارزﯾﺎﺑﯽ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ در ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫـﺎی ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﮐـﺸﻮر ‫وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﻮاد 61 و85 در ﺑﻨﺪ » ب « ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺳﻮم اﺷـﺎره ﻧﻤـﻮد ﮐـﻪ ﺑـﺮ اﺳـﺎس آﻧﻬـﺎ ‫ﺗﺼﻮﯾﺐ و اﻣﻀﺎی ﻣﻮاﻓﻘﺘﻨﺎﻣﻪ ﺑﺮای ﻃﺮﺣﻬﺎی ﻋﻤﺮاﻧﯽ اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ و ﻏﯿﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ ﺟﺪﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﺎﻣﯿﻦ و ﭘﺮداﺧﺖ اﻋﺘﺒﺎر ‫ﻃﺮﺣﻬﺎی ﻣﺬﮐﻮر و ﺷﺮوع ﻋﻤﻠﯿﺎت اﺟﺮاﯾﯽﻣﯽ ﺷﻮد ، ﻣﻮﮐﻮل ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ وﺟﻮد ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻓﻨﯽ، اﻗﺘـﺼﺎدی ، ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﺘﻦ ﮐﺎﻣﻞ ﻣﺎده(105) ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺳﻮم ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑـﻪ ﻗـﺮار زﯾـﺮ ‫اﺳﺖ : " ﮐﻠﯿﻪ ﻃﺮﺣﻬﺎ و ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺗﻮﻟﯿﺪی و ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﭘﯿﺶ از اﺟﺮا و در ﻣﺮﺣﻠﻪ اﻧﺠـﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت اﻣﮑـﺎن ‫ﺳﻨﺠﯽ و ﻣﮑﺎن ﯾﺎﺑﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺿﻮاﺑﻂﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ﺷﻮراﯾﻌﺎﻟﯽ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤـﯿﻂ زﯾـﺴﺖ و ﻣـﺼﻮب ﻫﯿﺌـﺖ وزﯾـﺮان ﻣـﻮرد ‫ارزﯾﺎﺑﯽ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻗﺮار ﮔﯿﺮﻧﺪ. رﻋﺎﯾﺖ ﻧﺘﺎﯾﺞ ارزﯾﺎﺑﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺠﺮﯾﺎن ﻃﺮﺣﻬﺎ و ﭘﺮوژه ﻫـﺎی ﻣـﺬﮐﻮر اﻟﺰاﻣـﯽ اﺳـﺖ . ‫ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﺣﺴﻦ اﺟﺮای اﯾﻦ ﻣﺎده ﺑﺮﻋﻬﺪه ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﺑﻮدﺟﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ".

‫ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ در اﯾﺮان ‫ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺎده 6 ﻗﺎﻧﻮن ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﺑﻬﺴﺎزی ﻣﺤﯿﻂ زﯾـﺴﺖ و وﻇـﺎﯾﻔﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ‫ﻟﺤﺎظ اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺑﺮرﺳﯿﻬﺎی زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﺷﺪه ﺑﻮد در ﺳـﺎل 1354 در ﺳـﺎﺧﺘﺎر ﺗـﺸﮑﯿﻼﺗﯽ ﺧـﻮد ‫ﯾﮏ ﺑﺨﺶ وﯾﮋه ﺑﻨﺎم دﻓﺘﺮ ﺑﺮرﺳﯽ اﺛﺮات ﺗﻮﺳﻌﻪ اﯾﺠﺎد ﻧﻤﻮد ﮐﻪ وﻇﯿﻔﻪ اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺷﺮح وﻇﺎﯾﻒ ﻣﺼﻮب ﺑﺮرﺳـﯽ ‫اﺛﺮات ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﻮد. در ﺳﺎل 1358 ﺑـﺎ ﮐﻮﭼـﮏﺷـﺪن ﺳـﺎﺧﺘﺎر ﺗـﺸﮑﯿﻼﺗﯽ ﺳـﺎزﻣﺎن دﻓﺘـﺮ ‫ﺑﺮرﺳﯽ اﺛﺮات ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﻨﺤﻞ ﺷﺪ. ‫ﻣﺠﺪدا در ﺳﺎﻟﻬﺎی اﺧﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﺬﮐﻮر ﺑﺎ ﻋﻨﻮان دﻓﺘﺮ ارزﯾﺎﺑﯽ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ در ﺣﻮزه ﻣﻌﺎوﻧـﺖ ﻣﺤـﯿﻂ زﯾـﺴﺖ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺳﺎزﻣﺎن اﯾﺠﺎد ﮔﺮدﯾﺪ و اﺟﺮای ﻣﻘﺮرات ﻧﻈﺎرﺗﯽﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻃﺮح ﻫـﺎ و ﭘـﺮوژه ﻫـﺎی ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ را ﺑﺮ ﻋﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ. ‫ﺷﺮح وﻇﺎﯾﻒ ﻣﺼﻮب دﻓﺘﺮ ارزﯾﺎﺑﯽ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ وﺗﺤﻘﯿﻖ در زﻣﯿﻨﻪ ﺳﯿﺎﺳﺘﻬﺎی ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑـﺎ ﻫـﺪف دراز ﻣـﺪت اﻓـﺰاﯾﺶ ﮐﯿﻔﯿـﺖ ‫ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ در ﺳﻄﺢ ﮐﺸﻮر ﺑﺎ ﻫﻤﮑﺎری واﺣﺪﻫﺎی ذی رﺑﻂ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ، ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ، ارزﯾﺎﺑﯽ و ﺗﻌﯿﯿﻦﻇﺮﻓﯿﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻤﻞ ﺑﯿﻮم ﻫـﺎی ﮐـﺸﻮر ﺟﻬـﺖ آﻣـﺎده ﺳـﺎزی ﺳـﺮزﻣﯿﻦ و ‫ﺑﺮﻗﺮاری زﻣﯿﻨﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ ای و ﻣﻠﯽ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ، ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ، ارزﯾﺎﺑﯽ ﺑﯿﻮ م ﻫﺎی ﮐﺸﻮر ﺟﻬﺖ ﻣﮑﺎن ﯾﺎﺑﯽ ﺑﺮای ﮐﺎرﺑﺮی ﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن زﻣﯿﻦ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ‫ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ﺑﻤﻨﻈﻮر ﻣﻤﺎﻧﻌﺖ از ﺗﺨﺮﯾﺐ ﻣﺤﯿﻂ و ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺨﺮﯾﺐ ﺗﺎ ﺣـﺪ ﻣﻤﮑـﻦ و ‫ﻧﯿﺰ ﺗﻬﯿﻪ ﺿﻮاﺑﻂ اﻣﮑﺎن ﯾﺎﺑﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﻨﻄﻘﻪ ای ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ در زﻣﯿﻨﻪ ﭼﮕﻮﻧﮕﯽﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ار ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺠﺪﯾﺪ و ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺠﺪﯾﺪ ﺑﺎ ﻫﻤﮑـﺎری ‫واﺣﺪﻫﺎی ذیرﺑﻂ ﺑﻤﻨﻈﻮر ﺣﻔﻆ و ﺗﺪاوم ﺑﺎزدﻫﯽ اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ‫ﺗﺤﻘﯿﻖ در زﻣﯿﻨﻪ اﻣﮑﺎﻧﺎت ﭘﯿﺸﮕﯿﺮی از زﯾﺎﻧﻬﺎی ﻧﺎﺷﯽ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﺮ ﻋﻮاﻣﻞ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄـﯽ و ﻧﯿـﺰ ‫اراﺋﻪ ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ از ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ اﺛﺮات ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ در زﻣﯿﻨﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﺟﻤﻌﯿﺖ و ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﻣﺼﻨﻮع ﺑﻤﻨﻈﻮر اراﺋﻪ ﮔﺰﯾﻨـﻪ ﻫـﺎی ‫ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺟﻬﺖ ﭘﯿﺸﮕﯿﺮی از ﺑـﺮوز اﺛـﺮات ﺳـﻮء ﺟﺎﺑﺠـﺎﯾﯽ، ﻣﻬـﺎﺟﺮت، ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﻧـﺸﯿﻨﯽ و ﺳـﺎﯾﺮ ﭘﺪﯾـﺪ ه ﻫـﺎی ‫ﺷﻬﺮﻧﺸﯿﻨﯽ در ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ارزﯾﺎﺑﯽ ﮐﻠﯿﻪ ﻃﺮﺣﻬﺎی ﻋﻤﺮاﻧﯽ، ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ، ﺻﻨﻌﺘﯽ، ﺗﻮﻟﯿﺪی ﺷﻬﺮی و ﮐﺸﺎورزی ﺑﻤﻨﻈـﻮر ﭘﯿـﺸﮕﯿﺮی از ‫ﺗﺨﺮﯾﺐ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ و ﯾﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺨﺮﯾﺐ ﺗﺎ ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﻤﮑﻦ ‫ﺗﻬﯿﻪ و ﺗﻨﻈﯿﻢ اﻟﮕﻮی ﺗﻐﯿﯿﺮات اﮐﻮﻟﻮژﯾﮏ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﻨﺘﺞ از ﻃﺮح ﻫﺎی آﺑﺎداﻧﯽ و ﺑﻬـﺮه ﺑـﺮداری در ﺣـﺎل ‫اﺟﺮا و آﯾﻨﺪه ﮐﺸﻮر ‫ﺑﺮرﺳﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﻤﻨﻈﻮر ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻋﻠﻞ ﺑﺮوز اﺛﺮات زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﻃﺮﺣﻬﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﻬﺮی، ﺻـﻨﻌﺘﯽ، ‫ﮐﺸﺎورزی ، ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ و ﺗﻮﻟﯿﺪی ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ و اراﺋﻪ ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ و ﯾـﺎ ﺟﺒـﺮان اﺛـﺮات ‫ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب آﻧﻬﺎ اﻫﻤﯿﺖ ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ‫ﺷﻮراﯾﻌﺎﻟﯽ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ در ﻣﺼﻮﺑﻪ ﺷﻤﺎره 138 ﻣـﻮرخ23/1/1373ﺑـﺮای ﻧﺨـﺴﺘﯿﻦ ﺑـﺎر در ﮐـﺸﻮر ‫ﻫﻔﺖ ﻃﺮح و ﭘﺮوژه ﺑﺰرگ ﺗﻮﺳﻌﻪ را ﻣﺸﻤﻮل ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽﻧﻤﻮد. ﮐﻪ ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان اﻟﮕﻮی ﻣـﺼﻮب ﻫـﯿﭻ ‫ﺣﺮﮐﺘﯽ در اﺟﺮای ﻣﺼﻮﺑﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﮕﺮدﯾﺪ ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻣﺠﺪدا در ﺗﺎرﯾﺦ 2/10/1376 ﺑﺎ ﺗﺼﻮﯾﺐ اﻟﮕﻮی ﺗﻬﯿﻪ ﮔـﺰارش ارزﯾـﺎﺑﯽ ‫اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ در ﺷﻮرای ﯾﺎد ﺷﺪه ﺣﺮﮐﺖ ﺑﺴﻮی ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ و رﻋﺎﯾﺖﻣﻼﺣﻈﺎت زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄـﯽ در اﺣـﺪاث و ‫ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻃﺮح ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮔﺸﻮده ﺷﺪ. ﺑﺪﯾﻦ ﻧﺤﻮ ﮐﻪ ﻣﺠﺮﯾﺎن ﻃﺮح ﻫﺎ ﻣﻮﻇـﻒ ﺷـﺪﻧﺪ ﺗـﺎ ﺑﻬﻤـﺮاه ﮔـﺰارش اﻣﮑـﺎن ‫ﺳﻨﺠﯽ و ﻣﮑﺎن ﯾﺎﺑﯽ ﭘﺮوژه ﻫﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻬﯿﻪ ﮔﺰارش ارزﯾﺎﺑﯽ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎی زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻃﺮح اﻗﺪام ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ. ‫اﺑﺘﺪا ﻫﻔﺖ ﻃﺮح و ﭘﺮوژه ﻣﺸﻤﻮل ارزﯾﺎﺑﯽ ﮔﺮدﯾﺪ. و ﻣﺘﻌﺎﻗﺒﺎ ﺳﺎﯾﺮﻃﺮح ﻫﺎ ﮐﻪ ﻓﻬﺮﺳﺖ آﻧﻬـﺎ ﺑﻘﺮارﺻـﻔﺤﻪ ﺑﻌـﺪ ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ‫ﻣﺸﻤﻮل اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزﯾﺎﺑﯽ ﮔﺮدﯾﺪ.

ﻓﺮاﯾﻨﺪ ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﯾﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ رﺳﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ و ﭘﯿﺎﻣﺪ ﻫﺎی اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ اﺟﺮای ﯾﮏ ﻃﺮح ﯾﺎ ﭘﺮوژه ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ﺑـﺮ ﮐـﻞ ‫ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ، ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻋﻤﻮﻣﯽ ، ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن وﺳﻼﻣﺖ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎ را ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﺑـﺎ دﯾـﺪﮔﺎه ﮐـﺎﻫﺶ ‫اﺛﺮات ﺳﻮء و ﻣﻬﻢ در ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ . ‫اﻟﺒﺘﻪ در ﺧﻼل ﺳﺎلﻫﺎی اﺧﯿﺮ و از ﺑﺪ و ﺷﮑﻞﮔﯿﺮی اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ، ﺗﻌﺎرﯾﻒ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ و ﺑﻌﻀﺎً ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ اراﯾﻪ ﺷﺪه اﺳـﺖ. ﺑـﻪ ‫ﻣﻨﻈﻮر درک ﺟﺎﻣﻊ از اﯾﻦ ﺗﻌﺎرﯾﻒﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﺮﺧﯽ از ﺗﻌﺎرﯾﻒ ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ اراﯾﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ: ‫

- ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻋﻤﺮان ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ :‫اﻣﺘﺤﺎن ،ﺗﺤﻠﯿﻞ و ارزﯾﺎﺑﯽ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎی ﻃﺮح رﯾﺰی ﺷﺪه ﺑﺎ دﯾﺪﮔﺎه زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار . ‫

- ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻌﺮﯾﻒ اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ :‫ﻓﺮ آﯾﻨﺪ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ، ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ، ارزﺷﯿﺎﺑﯽ و اﻗﺪاﻣﺎت ﮐﺎﻫﺶ اﺛﺮات ﺑﯿﻮ ﻓﯿﺰﯾﮑـﯽ ، اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ و دﯾﮕـﺮ اﺛـﺮات ﻣـﺮﺗﺒﻂ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭘﺮوژه ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ﻗﺒﻞ از ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی اﺻﻠﯽ و ﻋﻤﻠﯿﺎت اﺟﺮاﯾﯽ .

‫ﺟﻤﻊ ﺑﻨﺪی ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻓﻮق ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﮐﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ، دارای ﯾـﮏ ﭘﺎﯾـﻪ ﻗـﺎﻧﻮﻧﯽ و ﺧـﻂ ﻣـﺸﯽ ﺑـﺮای ‫ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ اﺛﺮات ﻣﺜﺒﺖ ، ﻣﻨﻔﯽ ، ﮐﻮﺗﺎه و ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺪت در ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫـﺎی ﯾـﮏ ﭘـﺮوژه ﭘﯿـﺸﻨﻬﺎدی ‫دوﻟﺘﯽ و ﯾﺎ ﺧﺼﻮﺻﯽ اﺳﺖ .

‫ﻧﺤﻮه ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮔﺰارﺷﺎت ارزﯾﺎﺑﯽ اﺟﻤﺎﻟﯽ

 ‫ﮔﺰارش ارزﯾﺎﺑﯽ اﺟﻤﺎﻟﯽ ﻃﺮح در ﺑﺮ ﮔﯿﺮﻧﺪه ﻣﻮارد زﯾﺮ ﺣﺪ اﮐﺜﺮ در 50 ﺻﻔﺤﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ :

‫1- ﭼﮑﯿﺪه ﻏﯿﺮ ﻓﻨﯽ : ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻮع و وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی ﭘﺮوژه ، ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﻮﺣﺠﻮد ، ﺧﻼﺻﻪ ای از وﺿﻌﯿﺖ ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺤـﯿﻂ ‫زﯾﺴﺖ ، آﺛﺎر ﻣﻬﻢ ﻃﺮح ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﭘﯿﺸﮕﯿﺮی ، ﮐﺎﻫﺶ و ﮐﻨﺘﺮل آﺛﺎر ﻧﺎ ﻣﻄﻠـﻮب و ﻧﺘﯿﺠـﻪ ﮔﯿـﺮی از ‫ارزﯾﺎﺑﯽ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ( ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺗﺎ 3 ﺻﻔﺤﻪ )

‫2- ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻃﺮح ﯾﺎ ﭘﺮوژه ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ( ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺗﺎ 10 ﺻﻔﺤﻪ )

2-1 ﻋﻨﻮان ﻃﺮح

‫2-2 اﻫﺪاف ، ﻧﯿﺎز ﻫﺎ و ﺿﺮورت ﻫﺎی ﻃﺮح

‫2-3- ﺟﺎﯾﮕﺎه ﻃﺮح در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ و ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻫﺎی ﮐﻠﯽ ﻣﻤﻠﮑﺖ

‫2-4- ﻗﻮاﻧﯿﻦ ، ﻣﻘﺮرات و اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻫﺎی زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻃﺮح

 ‫2-5-ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻣﮑﺎن ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ﻃﺮح ( روی ﻧﻘﺸﻪ ﺑﺎ ذﮐﺮ ﻓﻮاﺻﻞ از ﮐﻠﯿﻪﮐﺎرﺑﺮی ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﻨﻄﻘﻪ )

 ‫2-6- ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﮑﺎﻧﯽ و ﻓﻨﯽ ﻃﺮح

 ‫2-7- ﻓﺎز ﺑﻨﺪی ﮐﻠﯽ ﻃﺮح ( آﻣﺎده ﺳﺎزی ، ﺳﺎﺧﺖ و ﺳﺎز ، اﺟﺮا و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری و ) و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی آﺗﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ

 ‫2-8- ﻓﺮ آﯾﻨﺪﻫﺎ و ﻋﻤﻠﯿﺎت ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﺷﺪه در ﻃﺮح ( ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺧﺪﻣﺎت ) و ﻧﻤﻮدار ﺧﻂ ﺗﻮﻟﯿﺪ

 ‫2-9- ﺗﺎﺳﯿﺴﺎت ﺟﺎﻧﺒﯽ و ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﭘﯽ آﯾﻨﺪ ( اﺣﺬاث راه ، اﻣﺎﮐﻦ و ﺧﺪﻣﺎت ﻋﻤﻮﻣﯽ )

 ‫2-10- وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی ﻃﺮح در ﻫﺮ ﯾﮏ از ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ و ﻓﺎز ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ : ‫ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ‫ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﮐﻠﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاری رﯾﺎﻟﯽ و ارزی‫ ﺑﺮ آورد ﻧﻮع و ﻣﯿﺰان ﻣﻮاد اوﻟﯿﻪ ، ﻣﺤﻞ ﺗﺎﻣﯿﻦ و ﻧﺤﻮه اﻧﺘﻘﺎل آﻧﻬﺎ‫ ﺑﺮ آورد ﻧﻮع و ﻣﯿﺰان ﻣﻨﺎﺑﻊ ) آب ، اﻧﺮژی ، ﺳﻮﺧﺖ و...( و ﻣﻮارد ﻣﺼﺮف ، ﻣﺤﻞ ﺗﺎﻣﯿﻦ و ﻧﺤﻮه اﻧﺘﻘﺎل آﻧﻬﺎ‫ ﺑﺮ آورد ﻧﯿﺮوی اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﻣﺤﻞ ﺗﺎﻣﯿﻦ‫ﺑﺮ آورد ﻧﻮع وﻣﯿﺰان ﻣﺤﺼﻮﻻت اﺻﻠﯽ و ﺟﺎﻧﺒﯽ

‫

3- ﻣﺮﺣﻠﻪ آﻣﺎده ﺳﺎزی و اﻗﺪاﻣﺎت زﯾﺮ ﺑﻨﺎﯾﯽﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺨﺮﯾﺐ ﻣﺤـﯿﻂ زﯾـﺴﺖ ﻣـﯽ ﺷـﻮد ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ‫ﻓﻬﺮﺳﺘﯽ از ﺧﺎک ﺑﺮداری : ﺑﺮداﺷﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ ، اﺣﺪاث اﺳﺘﺨﺮ ﺑﺎﻃﻠﻪ ، ﺗﻐﯿﯿﺮ زﻫﮑﺸﯽ ، ﺣﻔﺎری و اﻧﻔﺠﺎر و....

‫4- آﻻﯾﻨﺪه ﻫﺎ و ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﺗﻤﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه ﻃﺒﻖ ﻓﺮ آﯾﻨﺪ ﻫﺎ و ﻋﻤﻠﯿﺎت در ﻫﺮ ﯾﮏ از ﮔﺰﯾﻨـﻪ ﻫـﺎ و ﻓـﺎز ﻫـﺎی ‫ﻃﺮح ﺷﺎﻣﻞ ، آﻻﯾﻨﺪه ﻫﺎی ﻫﻮا ، ﻓﺎﻇﻼب ﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ و ﺻﻨﻌﺘﯽ ، ﺳﺮو ﺻﺪا و... ( ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺗﺎ 5 ﺻﻔﺤﻪ )

 ‫5- ﺧﻄﺮات ، ﺳﻮاﻧﺢ و ﻋﺪم اﯾﻤﻨﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻃﺮح در ﻫﺮ ﯾﮏ از ﮔﺰﯾﻨﻪﻫﺎ و ﻓﺎزﻫـﺎی ﭘﯿـﺸﻨﻬﺎدی ﺷـﺎﻣﻞ اﺣﺘﻤـﺎل ‫اﻧﻔﺠﺎر ﻧﺸﺖ ، ﭘﯽ آﻣﺪﻫﺎی وﻗﻮع ﺑﻼﯾﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﻣﻮارد ﻏﯿﺮ ﻣﻨﺘﻈﺮه ( ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺗﺎ 2 ﺻﻔﺤﻪ )

 ‫6- ﺗﺸﺮﯾﺢ وﺿﻌﯿﺖ ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ ، ﭘﯿﺶ از اﺟﺮای ﻃﺮح ﺑﺮای ﻫﺮ ﯾﮏ از ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫـﺎی ﭘﯿـﺸﻨﻬﺎدی ‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎ و ﺟﺪاول و ﻧﻤﻮدارﻫﺎ (ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺗﺎ 21 ﺻﻔﺤﻪ )

 ‫6-1- ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ و ﻧﻤﺎﯾﺶ روی ﻧﻘﺸﻪ

 ‫6-2- ﻣﺤﯿﻂ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ‫ ﺧﺎﮐﺸﻨﺎﺳﯽ ) ﻧﻮع و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻫﺎی ﮐﺎر ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ و...( آﻟﻮدﮔﯽ ﻫﺎی ﺧﺎک و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻬﻢ آﻧﻬﺎ‫ زﻣﯿﻦ ﺷﻨﺎﺳﯽ ) ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﯽ ، زﻟﺰﻟﻪﺧﯿﺰی ، ﻟﻐﺰش ، ﺗﮑﺘﻮﻧﯿﮏ و....(‫ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ) ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ، ﮐﯿﻔﯿﺖ و ﮐﻤﯿﺖ آﺑﻬﺎی ﺳﻄﺤﯽ و زﯾﺮ زﻣﯿﻨﯽ ، رژﯾﻢ ﻫﺎی ﺳﯿﻼﺑﯽ و ﮐﻢ آﺑﯽ ( آﻟﻮدﮔﯽ ﻫﺎی‫آب و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻬﻢ آﻧﻬﺎ ، ﻣﺼﺎرف ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ‫ ﻫﻮا و اﻗﻠﯿﻢ ) ﮔﻠﺒﺎد ، ﻧﺰوﻻت ، دﻣﺎ و ﺗﺒﺨﯿﺮ در دوره زﻣﺎﻧﯽ 5-10 ﺳﺎﻟﻪ ( آﻟﻮدﮔﯽ ﻫﺎی ﻫﻮا و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻬﻢ آﻧﻬﺎ‫ ﺻﺪا و ارﺗﻌﺎش ) ﺳﻄﺢ ﺻﺪا ) آﻟﻮدﮔﯽ ﻫﺎی ﺻﻮﺗﯽ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻬﻢ آﻧﻬﺎ

‫6-3- ﻣﺤﯿﻂ ﻃﺒﯿﻌﯽ ( زﯾﺴﺘﮕﺎﻫﻬﺎی آﺑﯽ و ﺧﺸﮑﯽ ﺑﺎ ذﮐﺮ ﻟﯿﺴﺖ ﺟﻮاﻣﻊﮔﯿﺎﻫﯽ و ﺟﺎﻧﻮری و ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﻧﺎدر و ﺑﺎ ارزش ‫، ﻣﻨﺎﻃﻖ ﭼﻬﺎر ﮔﺎﻧﻪ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ )

 ‫6-4- ﻣﺤﯿﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ، اﻗﺘﺼﺎدی و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ( ﺟﻤﻌﯿﺖ و وﯾﮋﮔﯿﻬﺎ و ﺗﺤﻮﻻت آن ، ﻣﺴﮑﻦ ، آﻣﻮزش ، ﺑﻬﺪاﺷﺖ و)

 ‫6-5 ﻃﺮح ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﮐﺎرﺑﺮی زﻣﯿﻦ ) ﻃﺮح ﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﺎورزی ، ﺻﻨﻌﺘﯽ و ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ، ﮐﺎرﺑﺮی اراﺿـﯽ ‫ﻣﻨﻄﻘﻪ و ﻃﺮح آﻣﺎﯾﺶ ﺳﺮزﻣﯿﻦ (

 

 ‫7- ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ آﺛﺎر ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻨﻔﯽ ﻃﺮح ﺑﺮای ﻫﺮ ﯾﮏ از ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ و ﻓﺎز ﻫﺎی ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ( ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺗﺎ 10 ﺻﻔﺤﻪ ) ‫8- ﺷﯿﻮه ﻫﺎی ﭘﯿﺸﮕﯿﺮی ، ﮐﺎﻫﺶ و ﮐﻨﺘﺮل ﺑﺮای ﻫﺮ ﯾﮏ از آﺛﺎر ﻣﻨﻔﯽ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄـﯽ ﻣـﺮﺗﺒﻂﺑـﺎ ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ ﻫـﺎی ‫ﻃﺮح ( ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺗﺎ 6 ﺻﻔﺤﻪ )

 ‫9- ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺮاﺟﻊ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در ﺗﻬﯿﻪ ﮔﺰارش ارزﯾﺎﺑﯽ اﺟﻤﺎﻟﯽ

 ‫10- ﻧﺎم ، ﻣﺸﺨﺼﺎت ، ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ و ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ارزﯾﺎﺑﯽ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻣﺸﺎورﯾﻦ و ﺗﻬﯿﻪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﮔﺰارش ارزﯾـﺎﺑﯽ ‫اﺟﻤﺎﻟﯽ

 

 ﺷﺮوع ﮐﺎر ‪:

 EIA ‫ﻣﻨﻈﻮر از ﻋﻤﻖ و ﻣﺤﺪوده ﮐﺎر در ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ، ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤﻮدن ﺳﻄﻮح دﻗﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اﻧﺠﺎم ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ، ﺑﺮرﺳﯽ ﻫﺎی ﻣﯿﺪاﻧﯽ و ﺳﻄﻮح ﻋﺮﺿﯽ اﺛﺮات ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی ﭘﺮوژه ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ و ﺑﺮﻋﮑﺲ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ . ‫ﻋﻤﻖ و ﻣﺤﺪوده ﮐﺎر ﻧﻘﻄﻪ آﻏﺎزﯾﻦ اﺟﺮای ﯾﮏ ‪ EIAﺳﯿﺴﺘﻤﺎﺗﯿﮏ اﺳﺖ ﮐﻪ درﺑﺴﯿﺎری ازﻣﺘﻮن ﺑﻪ آن ﺣﯿﻄـﻪ ﯾـﺎﺑﯽ ﻧﯿـﺰ ‫ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ . ﻣﺤﺪوده ﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ در ﭘﺮوژه ﻫﺎی ‪ EIAﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﻪ ﺳﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ .

‫اﻟﻒ ( ﻣﺤﺪودۀ ﺑﻼ ﻓﺼﻞ ؛ ‫ﻣﻨﻈﻮر از ﻣﺤﺪودۀ ﺑﻼ ﻓﺼﻞ ﻣﺤﺪوده ای اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺮوژه در آن اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﯿﺮد.

 ‫ب ( ﻣﺤﺪوده اﺛﺮات ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ : ‫ﻣﺤﺪوده ای اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی ﭘﺮوژه ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد .

‫ج ( ﻣﺤﺪوده اﺛﺮات ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ: ‫ﻣﺤﺪوده ای اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ازﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی ﭘﺮوژه ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮد. ‫

 

ﻣﻔﻬﻮم ﻏﺮﺑﺎﻟﮕﺮی ‪: EIA ‫ﻏﺮﺑﺎﻟﮕﺮی ﻓﺮآﯾﻨﺪی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﯽ آن ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ آﯾﺎ ﭘﺮوژه ﺗﻮﺳﻌﻪ ای ﺑﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄـﯽ ﻧﯿـﺎز ‫دارد ﯾﺎ ﺧﯿﺮ ، اﯾﻨﮑﺎر ﻏﺎﻟﺒﺎ از ﺳﻮی ﻣﺸﺎور در اﺑﺘﺪای ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ‪ EIAﺑﺮای ﯾﮏ ﭘﺮوژه ﻋﻤﺮاﻧﯽ ﺑﻪ اﻧﺠـﺎم ﻣﯿﺮﺳـﺪ . اﻧﺠـﺎم ‫اﯾﻦ ﮐﺎر در اﺑﺘﺪای ﮐﺎر ﻣﺎﻧﻊ از اﻧﺠﺎم ارزﯾﺎﺑﯽ ﻫﺎی ﻏﯿﺮ ﺿﺮوری ﻣﯿﺸﻮد. ‫اﺻﻞ ﭘﻨﺠﺎﻫﻢ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﯽ ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﯽ اﯾﺮان :

"در ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﯽ ، ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﺴﻞ اﻣﺮوز و ﻧﺴﻠﻬﺎی ﺑﻌﺪﺑﺎﯾﺪ در آن ﺣﯿﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ رو ‫ﺑﻪ رﺷﺪی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، وﻇﯿﻔﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯿﮕﺮدد. از اﯾﻦ رو ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی اﻗﺘﺼﺎدی و ﻏﯿﺮ آن ﮐﻪ ﺑﺎ آﻟﻮدﮔﯽ ‫ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﯾﺎ ﺗﺨﺮﯾﺐ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺟﺒﺮان آن ﻣﻼزﻣﻪ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ، ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ "

 

فرآيند مطالعات ارزيابي اثرات زيست محيطي

مراحل ارزيابي اثرات محيط‌زيستي مشتمل بر مراحل زير است:
- پيش امكان سنجي فني-اقتصادي 
- غربال‌گري (SCREENING):تصميم‌گيري‌درمورد لزوم انجام ارزيابي اثرات توسعه، سطح وعمق مطالعات مربوط به‌آن
- تعيين محدوده (SCOPING): تعيين مسايل عمده و تعيين محدوده و شرح خدمات مطالعه
- تعيين و تحليل اثرات (IMPACT ANALYSIS): پيش‌بيني اثرات طرح و تعيين اهميت آن
- اقدامات اصلاحي (MITIGATION): اقداماتي در جهت جلوگيري، كاهش يا جبران اثرات
- تهيه گزارش‌ (REPORTING): آماده سازي اطلاعات لازم جهت تصميم‌گيري در مورد پروژه
- بازنگري (REVIEWING): آزمون كيفيت گزارش تهيه شده
- تصميم‌گيري (DECISION MAKING): پذيرش، رد و يا پذيرش پروژه مشروط به رعايت ضوابط ‌زيست محيطي
- پيگيري (FOLLOW UP): كنترل، مديريت و مميزي اثرات اجراي پروژه،
- مشاركت مردمي (PUBLIC INVOLVEMENT): آگاه‌ سازي و دخالت گروه‌هاي ذينفع وذي‌نفوذ درفرآيند تصميم‌گيري.

مراحل وگردش کار تهيه گزارش ارزيابی اثرات محيط زيستی

تهيه گزارش ارزيابی درصورت الزام به انجام آن، درمراحل مختلف توسط کارفرما انجام می‌پذيرد.

ترتيب مرحله‌ای تهيه‌ گزارش ارزيابی برای جلوگيری ازاتلاف زمان و کاهش هزينه ها، تاييد گزارش، اخذ مجوز اجرا و يا عدم دريافت آن به شرح زير می باشد :
- سازماندهی و مديريت
- زمان بندی مطالعات
- تامين اعتبارات مالی و هزينه ها
- تعيين محدوده مطالعات(مرزهای پروژه پيشنهادی اعم از : اکولوژيک، اجتماعی،اداری)
- تعيين شرح خدمات مطالعات
- تهيه اطلاعات پايه مورد نياز
- تدوين گزارش
گزارشات ارزيابی در دو شيوه تهيه می شوند :
- گزارش ارزيابی اجمالی(مقدماتی)
- گزارش ارزيابی (جامع)
الف : گزارش ارزيابی مقدماتی(اجمالی)
در ايران اين گزارش اهميت زيادی دارد چون با صرف بودجه کم و با بکارگيری داده ها، آمارها و اطلاعات قابل دسترس و يا توليد کم هزينه آنها ضرورت و الزام تهيه گزارش وعدم نياز به ارايه آن مشخص میشود.هدف تشخيص زود هنگام اثرات مهم و جدي بر محيط زيست اطراف است. چنين تشخيصي مي تواند در مراحل اوليه طرح معدني، بر اساس مطالعات مقدماتي ويژگيهاي طرح، اطلاعات عملياتي و ساير اطلاعات موجود صورت پذيرد.
اين گزارش در برگيرنده موارد زير می باشد :
- چکيده غير فنی
- تشريح طرح يا پروژه پيشنهادی
- تشريح مرحله آماده سازی و اقدامات زير بنايی 
- آلاينده ها و پسماندهای مهم توليد شده
- خطرات سوانح و عدم ايمنی مرتبط با طرح
- پيش بينی آثار و پيامدهای مثبت و منفی طرح برای هر يک از گزينه ها
- تجزيه و تحليل آثار کاربردی و پيامد های محيط زيستی طرح
- مديريت و پايش محيط زيستی طرح
- ارايه شيوه های پيشگيری ، کاهش وکنترل برای هر يک از آثار منفی محيط زيستی مرتبط با فعاليت‌های طرح
- منابع و مراجع مورد استفاده
- نام و مشخصات مسئوليت و تجربيات ارزيابی هر يک از مشاوران و تهيه کنندگان
- پيوستها
ب : گزارش ارزيابی مشروح (جامع)
درشرايطی که يک گزارش ارزيابی مقدماتی مورد تاييد سازمان مسئول‌ دولتی واقع نشود، موارد زيرنياز به تهيه و ارايه گزارش ارزيابی (جامع) را الزامی می نمايد.
- پروژه هايی که دارای اثرات پايدار منفی در محيط زيست بوده و يا اينکه اثرات آنها ناشناخته اند. درنتيجه به اطلاعات بيشتری نياز دارندکه‌ در گزارش ارزيابی(جامع) ارايه می شود.
- پروژه هايی که برحسب تجربه و سابقه دارای اثرات منفی و ناسازگار در محيط زيست می باشند لازم است که بررسی های بيشتری انجام گيرد.
در اين مرحله پس از ارزيابي اثرات فعاليتهاي طرح معدني و بررسي امكان كاهش اثرات، پيش بيني هاي لازم براي تعقيب، كنترل و نظارت انجام مي شود.

مندرجات پيشنهادی يک گزارش ارزيابی اثرات محيط زيستی در ايران :

1- خلاصه غير فنی :
شامل نوع ويژگيهای پروژه ، گزينه های موجود ، خلاصه ای از وضعيت موجودمحيط زيست ، آثارمهم طرح برمحيط زيست و برنامه های پيشگيری ، کاهش و کنترل آثار نامطلوب ونتيجه گيری از ارزيابی محيط زيستي 
2- شرح پروژه :
2-1- عنوان طرح
2-2- اهداف ، نيازها و ضرورتهای طرح
2-3- جايگاه طرح در برنامه ها و سياست‌های کلی مملکت
2-4- قوانين ، مقررات و استانداردهای محيط زيستي مرتبط با طرح
2-5– موقعيت مکان پيشنهادی طرح
2-6– گزينه های مکانی و فنی طرح
2-7- فازبندی کلی طرح
2-8- تشريح ريز فعاليتهای طرح به تفکيک فاز احداث و بهره برداری
2-9- نمودار خط توليد و تشريح فرايندها برای واحدهای صنعتی و معدنی
2-10- تاسيسات جانبی و پروژه های پی آيند (احداث راه ، اماکن و خدمات عمومی و...)
2-11- ويژگی های طرح در هر يک از گزينه ها و فازهای طرح شامل 
2-11-1- ارايه ظرفيت توليد و يا ارايه سطح خدمات رسانی برای طرحهای عمرانی – خدماتی
2-11-2- تخمين کلی سرمايه
2-11-3- براورد نوع و ميزان مواد اوليه ، محل تامين و نحوه انتقال آنها
2-11-4- براورد نوع و ميزان منابع آب و موارد مصرف ، محل تامين و نحوه انتقال آنها
2-11-5- براورد نيروی انسانی و محل تامين 
2-11-6- براورد و ميزان محصول اصلی و جانبی
3- تشريح مرحله آماده سازی و اقدامات زير بنايی : 
که منجر به تغيير و تخريب محيط زيست می شود به صورت فهرستیاز:خاکبرداری، برداشت پوشش گياهی ، احداث استخرباطله، زه کشی ،حفاری و...
4- آلاينده ها و پسماندهای مهم توليد شده طی فرايند و عمليات درهر يک از گزينه ها و فازهای طرح شامل : آلاينده های هوا، فاضلابهای بهداشتی و صنعتی ، زايدات و ضايعات زباله ، سروصدا و... 
5- خطرات سوانح وعدم ايمنی مرتبط با طرح شامل:
احتمال انفجار، نشت،پيامدهای وقوع بلايای طبيعی
6- تشريح وضعيت موجود محيط زيست منطقه: 
6-1- تعريف محدوده مطالعاتی و نمايش روی نقشه  
6-2- محيط فيزيکی شامل(خاکشناسی، زمين شناسی، منابع آب، هواواقليم، صدا و ارتعاش) و آلودگی های هر يک ازآنها 
6-3- محيط طبيعی(زيستگاههای آبی و خشکی با ذکر جوامع گياهی و جانوری وگونه های نادر،مناطق چهار گانه سازمان حفاظت محيط زيست)  
6-4- محيط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی(جمعيت ويژگی‌ها و تحولات آن،اشتغال، تسهيلات، آموزش، بهداشت، اعتقادات فرهنگی و مذهبی، ميراث فرهنگی) 
6-5- معرفی اجمالی ساير طرحهای توسعه مصوب ويا در دست اجرا در محدوده مطالعاتی روی نقشه
6-6- تشريح کاربری های اراضی در محدوده مورد مطالعه وراهبردهای طرح های برنامه ريزی بالادست برای محدوده موردنظر
7- پيش بينی آثاروپيامدهای مثبت ومنفی طرح برای هريک ازگزينه ها و فازهای پيشنهادی
به صورت (اثر برمحيط فيزيکی، طبيعی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، کاربری اراضی )
8- تجزيه و تحليل آثار کاربری ها و پيامدهای طرح
9- مديريت و پايش محيط زيستی طرح
9-1- ارايه شيوه های پيشگيری، کاهش و کنترل برای هر يک از آثار منفی محيط زيستی مرتبط با فعاليتهای طرح
9-2- ارايه برنامه کلی مديريت محيط زيستی برای اندازه گيری و پايش آثار محيط زيستی وبازرسی و نظارت بر حسن انجام اقدامات پيشنهادی کنترل و کاهش
10- منابع و مراجع مورد استفاده
11- نام و مشخصات مسئوليت و تجربيات ارزيابی هريک از مشاوران
12- پيوستها

 

روش‌های ارزيابی محيط زيستي

روشهای مختلفی برای ارزيابی اثرات محيط زيستی پروژه‌ها وجود دارد که هريک با توجه به صلاحيت متخصصين ، ‌دسترسی به‌ اطلاعات لازم،بودجه،زمان و فن آوری رايانه‌ای براساس قابليت استفاده ازآنها دريک کشورانتخاب‌ می شود.

انتخاب روش‌هاي ارزيابي زيست محيطي به موارد زير بستگي دارد:

ü     نوع و اندازه پروژه

ü     نوع گزينه هايي كه بايد مورد ارزيابي قرار گيرند

ü     ماهيت اثرات احتمالي

ü     ماهيت روشهاي ارزيابي زيست محيطي

ü     تجربه در كاربرد روش ارزيابي زيست محيطي

ü     منابع قابل دسترسي

ü     ماهيت مشاركت مردم

ü     تجربه كارفرما

 اين روشها در گروههای زير قرار می گيرند :
1- كارشناسي ويژه (تخصصي) 2- چک ليستها 3- ماتريسها 4- روش کمی 5- شبکه ها 6- رويهم گذاری نقشه ها 7- روش منوری2001 

اقدامات اصلاحي

در يک پروژه، پيامدها و يا اثرات سوء ومهم محيط زيستی بندرت قابل حذف است. ولی‌ با اقدامات امکان پذيرمی‌توان آنهارا کاهش داد. اين اقدامات که برای کاهش اثرات ناسازگار مهم به کار میروند به نام اقدامات اصلاحی ، جبرانی و يا کاهش ، حذف و بازسازی يا ترميم اثرات ناميده میشوند.
اين اقدامات از طريق عمليات مهندسی و مديريت انجام پذير می گردند و به عنوان يک اصل مهم گزارش ارزيابی اثرات محسوب می شوند که يک گزارش بدون ارايه برنامه هايا اقدامات اصلاحی مورد تاييد سازمان نخواهد بود.

پايش
پايش محيط زيستی يک پروژه علی‌رغم عدم وجود نگرانی از بروز احتمالی يک يا چند پيامد ناسازگار و حتی باشدت و اهميت کم در اثر فعاليتهای آن پروژه از اهميت زيادی برخوردار است.
هدف از ارايه اين برنامه دستيابی به اطلاعاتی است که مشخص می نمايد اثرات وپيامدهای فعاليتهای يک طرح يا پروژه مورد سنجش قرار گرفته و نتايج آن حاکی ازاقدامات مقبول و يا غير مقبول انجام شده و يا در حال انجام می باشد. 
پايش محيط زيستی به عنوان گردآوری و ارزيابی اطلاعات جهت موارد زير به کارمی رود:
- تعيين ميزان اثراقدامات حفاظت محيط زيست
- بهبود مديريت پروژه و برنامه های مرتبط آن و...
يافته های برنامه پايش اطلاعات و خط مشی های مناسب را برای کنترل و اجرای‌ اقدامات اصلاحی و کاهش اثرات سوء فراهم می نمايد.در شرايط عدم تطابق يافته ها با قوانين، مقررات، ضوابط و استانداردها و نهايتا با برنامه های پايش، اقدامات مورد نياز و ضروری اعمال خواهد گرديد.

مشاركت مردم
مشارکت جامعه به عنوان بخش تلفيقی يک ارزيابی محيط زيستی به شمار می‌رود. ديدگاهها و نظرات مشارکت کنندگان در اين فرايند می تواند به ارزيابی موثرتری برای شناسايی پيامدهای مهم پروژه و تصميم گيری بهينه کمک نمايند.
دليل مشارکت جامعه و مشاوره ها در اين فرايند در موارد زير خلاصه می شود:
- آشنايی بيشتر جامعه با پروژه
- کمک کردن ديدگاهها و نظرات در مورد پروژه به برنامه ريزی
- شناسايی عدم رضايت گروهها از پروژه و اقدام برای رفع نگرانی های آنان
- تحليل و ارزيابی نظرات و نگرانی های جامعه
در ايران جلب مشارکت عموم از طريق ”فرم نظرخواهی ارزيابی زيست محيطی“در روزنامه ها اجرا می گردد.

مميزی 
هر چند در گزارشات ارزيابی اثرات ناسازگار پيش بينی شده و برنامه راهکارهای اقدامات اصلاحی‌ و پايش ارايه می گردند ولی نياز به نوع ديگری از سيستم مديريت محيط زيست وجود دارد.
مميزی به عنوان يک ابزار مديريتی دارای ويژگيهای زير است :
- تعيين اثرات
- بررسی شرايط موجود در گزارش ارزيابی انعکاس يافته
- آزمون صحت پيش بينی اثرات در ارزيابی 
- شناسايی نواحی که دراثر ارزيابی بايد بهبود می يافته اند
دارا بودن نگرش توسعه کيفی برای ارزيابی های محيط زيستی که در آينده انجام خواهند شد.

 

روندارزیابی اثرات توسعه پایدار در کشورهای جهان و ایران

در دهه های 1950و1960 میلادی مشخص گردید که تعداد زیادی از صنایع وپروژه های عمرانی باعث ایجاد پیامدهای زیست محیطی پیش بینی نشده و ناخواسته می شوند. به همین دلیل در اول ژانویه 1970، ایالات متحده آمریکا بعنوان نخستین کشور در جهان، اولین قانون ارزیابی اثرات زیست محیطی را برای پروژه های بزرگ وعمده الزامی نمود. در پی تلاشهای متخصصین محیط زیست  ارزیابی اثرات زیست محیطی بصورت موردی در بسیاری از کشورها بصورت قانونی مطرح گردید و در تعدای از آنها در شرایطی که هنوز آئین نامه های اجرایی وجود نداشت، اقداماتی در این زمینه صورت گرفت. در نتیجه فعالیت در زمینه ایجاد وتوسعه در مورد ارزیابی، اصول، مبانی، مفاهیم ومتدولوژی آن نیز پیشرفت قابل ملاحظه ای کرده است که نهایتاْ منجر به انتشار بیانیه ها واعلامیه های اثرات زیست محیطی، کتب، مجلات و مقالات علمی متعددی که حاوی پیشنهاداتی در مورد روشها و شیوه های مربوط به ارزیابی بوده اند گردید. تا سال 1976 فقط ایالات متحده آمریکا 26 کتاب و 89  روش در دسترس متخصصان محیط زیست قرارگرفت.

در سالیان اخیر، علاقمندی فزاینده ای  در رابطه با ارزیابی اثرات زیست محیطی در کشورهای در حال توسعه ظهور کرده است. از جدید ترین مواردی که در این زمینه اهمیت خاصی دارد، برگزاری کنفرانس« محیط زیست و توسعه» است که از 3تا 14 ژوئن 1992 از سوی سازمان ملل متحد در شهرریودو ژانیرو در کشور برزیل تشکیل گردید. در اصل های مختلف بیانیه نهایی کنفرانس (بویژه اصل های2،4،10و15) در موارد مختلف حفظ محیط زیست و همکاری مردم ومسئولین در سطوح ملی وبین المللی مورد تأکید قرار گرفت. در اصل 17 این بیانیه لزوم ارزیابی اثرات زیست محیطی پروژه هایی که اثرات منفی و مهم احتمالی بر محیط زیست می گذارند تصریح شده است. اصل 17 بیان می دارد که:

« باید فعالیتهایی را که احتمال می رود تأثیر مخرب قابل توجهی بر محیط زیست بگذارند و مقام مملکتی صالحی قرار است در باره آن تصمیم بگیرد از نظر اثرات زیست محیطی بررسی شوند و این یکی از ابزارهای ملی در هرکشوری است.»

بدلیل آگاهی و اعتقاد جهانی نسبت به اهمیت ارزیابی زیست محیطی و فعالیتهایی که در طی سالهای مختلف در دنیا انجام گرفته برنامه محیط زیست سازمان ملل(یونپUNEP) و نیز اداره بهداشت بانک جهانی، دستور العمل هایی صادر نموده اند که بنابر آن قبل از تصویب بودجه لازم برای اجرای طرحهای بزرگ توسعه و هرگونه سرمایه گذاری از طریق کمک و وام، باید اثرات حاصله از اجرای آن طرحها بر محیط زیست ارزیابی گردند.

یکی دیگر از سازمانهای فعّال، مرکز مطالعات زیست محیطی (CEHA) وابسته به بخش شرقی مدیترانه(EMRO) سازمان بهداشت جهانی (WHO) می باشد که در سال 1985 تشکیل گردیده و در پایتخت کشور اردن مستقر است. کشور ایران نیز در این مرکز عضویت دارد.

در اجلاس های مرکز مطالعات زیست محیطی بجز فعالیتهای مربوط به بهداشت محیط، بر مسائل ارزیابی زیست محیطی نیز تأکید می گردد و دستور الملهایی در این زمینه صادر می شود. هر چند که فعالیتهای آن هنوز در مقام مقایسه همطراز با فعالیتهای سایر ارگانهای بین المللی قرار نمی گیرد. کمیسیون اقتصادی – اجتماعی آسیا و اقیانوسیه سازمان ملل متحد (ESCAP) که وابسته به جنوب آسیا و اقیانوسیه (ازادارات چهارگانه سازمان بهداشت جهانی ) است از دهه1970 چندین اجلاس برای ارتقاء مسائل مربوط به ارزیابی اثرات توسعه تشکیل داده است. درطی این مدت بسیاری از کشورهای عضو، مسئله ارزیابی را در مقررات داخلی خود مورد نظر قرار داده اند. این سازمان در سال 1985، رهنمودهایی در زمینه ارزیابی برای برنامه ریزان وتصمیم گیرندگان انتشار داده و چندین دستورالعمل و رهنمود، می توان به پروژه های کشاورزی، حمل و نقل، توسعه صنعتی و توسعه منابع آب اشاره نمود.

در کشور ما ارزیابی اثرات زیست محیطی در عین حال که موضوع و مفهوم جدیدی است ولی به لحاظ سابقه تاریخی می توان نشانه ها و احکامی را با عناوین دیگر و بشکل ساده تر در مقررات زیست محیطی قبلی ایران جستجو نمود.

در مقررات گذشته، اصطلاح متداول و شناخته شده ای تحت عنوان ارزیابی زیست محیطی یا ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) در ایران وجود نداشت و حتی انجام مراحل ارزیابی نیز در شکل و مفهوم حاضر در مقررات قانونی گذشته پیش بینی نگردیده بود. برای نخستین بار در سال 1354 در آئین نامه جلوگیری از آلودگی هوا مصوب 29/4/1354 کمیسیون مجلسین وقت، صدور پروانه تأسیس هر نوع کار خانه وکار گاه جدید وتوسعه وتغییر کارخانجات وکارگاههای موجود موکول به رعایت مقررات و ضوابط حفاظت و بهسازی محیط زیست شده بود. البته در این زمینه عملاً و فقط یک مبحث از ارزیابی زیست محیطی یعنی استقرار(که از مباحث اساسی و عمده آن نیز می باشد) ملاک عمل قرار گرفته و رعایت می شد و دامنه آن، بررسی و رعایت مقررات و ضوابط زیست محیطی یا ارزیابی موضوع صرفاً از جهت تعیین محل استقرار کارخانجات وکارگاهها و یا نهایتاً توسعه و تغییر محل کارخانجات بود، بنحوی که احداث صنایع در محل کمترین پیامدهای زیست محیطی را داشته باشد.

با بررسی ماده 17 آئین نامه جلوگیری از آلودگی هوا مشخص می شودکه بجزکارخانجات وکار گاهها هیچ یک از طرحها و پروژه های دیگر مشمول ضوابط استقرار نبوده و اصولاً ارزیابی اثرات زیست محیطی انجام نمی گرفت. معهذا با وجود خلاء قانونی که تا سال 1373 در این مورد وجود داشت، سازمان حفاظت محیط زیست بر اساس ماده 6 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست و وظایفی که جهت انجام مطالعات و بررسیهای زیست محیطی پیش بینی شده بود، در سال 1354 در ساختار تشکیلاتی خود یک بخش ویژه بنام بررسی اثرات توسعه پیش بینی و ایجاد نمود.

در سال 1358 با کوچک شدن ساختار تشکیلاتی سازمان حفاظت محیط زیست، دفتر بررسی اثرات توسعه منحل گردید. مجدداً در سالهای اخیر، واحد مذکور با عنوان دفتر ارزیابی زیست محیطی در حوزه معاونت محیط زیست انسانی این سازمان ایجاد گردیده و اجرای مقررات نظارتی مربوط به ارزیابی اثرات زیست محیطی طرحها و پروژه های توسعه را بر عهده دارد.

نیازها و ضرورت ها

ارزیابی یکی از روش های مقبول برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار است و می تواند به عنوان یک ابزار برنامه ریزی در دسترس برنامه ریزان، مدیران و تصمیم گیرندگان قرار گیرد تا بر اساس آن بتواند اثرات بالقوه زیست محیطی که در نتیجه اجرای پروژه های عمرانی و توسعه پایدار می شوند را شناسایی نموده وگزینه های منطقی جهت رفع یا کاهش آنها انتخاب کنند.

نگرانی های مختلفی که از اجرای یک پروژه در محیط زیست حاصل می گردد روز به روز در حال افزایش است. دولتها و سازمانهای بین المللی نیز در پی فراهم نمودن ضوابطی می باشند که بتوانند کار فرمایان پروژه ها وهمچنین مسئولین طرحهای توسعه را قانوناً ملزم به انجام ارزیابی نمایند. از این رو نیاز به ارزیابی جایگاه خاصی درکشورهای جهان یافته وکلیه مسئولین وکار فرمایان دولتی و خصوصی ذیربط، متخصصین، افراد جامعه و نمایندگان آنها مایل به شناسایی فعالیتهای مختلف یک طرح یا پروژه پیشنهادی و شناخت اثرات احتمالی آن باشند. این تمایل بر اساس نیاز های زیر شکل می گیرد:

مسئولین طرحها و پروژه ها نیاز مند آگاهی از نحوه مکان یابی، اجرای پروژه و نیز کاهش اثرات احتمالی آن می باشند.

افرادی که برای پروژه ها سرمایه گذاری می نمایند مایلند آگاه شوند که اثرات طرح یا پروژه بر چرخه فعالیت های آن چگونه است و چه خسارت و زیان هایی از این طریق بر طرح و یا پروژه وارد می آید.

مسئولین دولتی تمایل دارند که آگاه شوند طرح یا پروژه پیشنهادی چه اثراتی بر دیگر پروژه ها خواهد گذاشت. برنامه ریزان منطقه ای نیازمند آگاهی از اثرگذاری پروژه یا پروژه های مشابه برطرحهای توسعه و کاربری زمین می باشند.

جامعه محلی و یا نمایندگان آنها مایلند آگاه شوند که طرح یا پروژه پیشنهادی چه تأثیری بر کیفیت زندگی آنان می گذارد.

سیاسگزاران نیاز به آگاهی از تأثیر پذیری افراد و نتایج حاصله دارند.

با توجه به موارد فوق که تنها بخشی از ضرورتها را شامل می شود، ارزیابی برای کلیه افراد و گروهایی که دربرنامه ریزی توسعه و اجرای طرحها و ادامه فعالیت پروژه ها نقش دارند و یا تحت تأثیرآن واقع می شوند اهمیت اساسی خواهد یافت. به عبارت دیگراز این طریق محیط زیست سا لم تری درکوتاه مدت قابل دسترس خواهد بود.

 يا ارزيابي اثرات زيست محيطي، رويكردي است كه به بررسي اثرات و پيامدهاي يك پروژه بر محيط‌ زيست، قبل از اجراي پروژه و در حين انجام آن، مي‌پردازد.
يكي از روشهايي كه در پروژه هاي صنعتي و فعاليتهاي معدني جهت رعايت ضوابط مربوط به محيط زيست استفاده مي شود، انجام مطالعات ارزيابي زيست محيطي است. بدون شك ارزيابي زيست محيطي معادن، علاوه بر حفظ محيط زيست، از نظر اقتصادي نيز توجيه پذير مي باشد.
فعاليت‌هايي نظير احداث سد، كارخانه، شهرك صنعتي‌، معدن و هر نوع فعاليت توسعه‌اي، نيازمند ارزيابي از نوع (EIA) مي‌باشند.

 فهرست پروژه‌هاي مشمول ارزيابي اثرات محيط زيستي

1- كارخانجات پتروشيمي درهر مقياس
2- پالايشگاه‌ها در هر مقياس
3- نيروگاه‌ها با ظرفيت توليدي بيش از 100مگاوات
4- صنايع فولاد در دو بخش زير:
الف- واحدهاي تهيه‌كننده خوراك ذوب و ذوب با ظرفيت توليدي بيش از 300 هزارتن در سال
ب- واحدهاي نورد
5- سدها و سازهاي ديگر آبي در سه بخش زير:
الف- سدها با ارتفاع بيش از 15متر و يا داراي ساختارهاي جنبي بيش از 40 هكتار و يا مساحت درياچه بيش از 400 هكتار
تبصره 1: سدهاي باطله (نگهدارنده مواد آلوده) در هر اندازه شامل ارزيابي محيط‌زيستي مي‌باشند.
ب- درياچه‌هاي انسان‌ساخت در مساحت بيش از400 هكتار
تبصره2: اندازه درياچه‌هاي پرورش آبزيان در مقياس كوچكتر از 400هكتار با هماهنگي وزرات جهادسازندگي و سازمان حفاظت محيط‌زيست تعيين مي‌شود.
ج- طرح‌ها و پروژه‌هاي آبياري و زهكشي در وسعت بيش از 5‌هزار هكتار
6- شهرك‌هاي صنعتي (با هر عنوان) در وسعت بيش از يكصد‌هكتار
7- فرودگاه‌ها با طول باند بيش از 2هزار متر
8- واحدهاي كشت و صنعت در وسعت بيش از 5‌ هزار هكتار
9- كشتارگاه‌هاي بزرگ صنعتي
10- مراكز دفن زباله براي شهرهايي با جمعيت بيش از 200 هزار نفر و شهرهاي جديد
11- مراكز بازيافت صنعتي زباله (كارخانه‌هاي كمپوست)
12- طرح‌هاي خطوط نفت و گاز
13 - طرح‌هاي سكوهاي نفتي
14- طرح‌هاي ذخيره‌گاه‌هاي نفتي
15- طرح‌هاي بزرگ جنگلداري
16- طرح‌ها و پروژه‌هاي بزرگ راه‌ كشور
17 - طرح‌ها و پروژه‌هاي بزرگ راه‌‌آهن كشور
18- طرح ها و پروژه‌هاي گردشگري
19- كارگاه‌ها و مجتمع‌هاي صنعتي و خدمات مربوطه بيش از 5 هزار‌مترمربع
20- نمايشگاه‌هاي دايمي، صنعتي و خدماتي بيش از10 هزار‌مترمربع
21- انبارهاي مواد شيميايي و كالاهاي خطرناك بيش از 5 هزار‌مترمربع
22- كارگاه‌هاي فعاليت‌هاي عمراني و راه‌سازي بيش از 10 هزار‌متر‌مربع
23- ذخيره‌گاه‌هاي مواد سوختي بيش از 1ميليون‌ليتر
24- پايانه‌هاي بار و مسافر بيش از 2 هزار‌مترمربع
25- واحدهاي پرورش طيور، دام و ساير حيوانات اهلي و وحشي بيش از 5 هكتار
26- واحدهاي پرورش ماهي و ساير آبزيان بيش از 10هزار‌مترمربع
27- طرح‌هاي سازه‌هاي دريايي، بنادر صيادي، پايانه‌هاي نفت و گاز و عمليات لايروبي در هر مقياس
28- طرح‌هاي تاسيسات آبي و بهداشتي
29- شبكه جمع‌آوري و واحدهاي تصفيه و دفع فاضلاب در مقياس شهري
30-تصفيه‌خانه بزرگ آب در مقياس شهري (بيش از 5‌‌ هزار‌مترمربع در شبانه‌روز)
31- طرح‌هاي دفع و دفن پسماند در مقياس شهري
32- مراكز نظامي و آموزشي بيش از 5 هزار مترمربع
33- شهرك‌هاي گردشگري بيش از 10هزار مترمربع
34-شهرك‌هاي سينمايي بيش از 5 هزار مترمربع
35- پارك‌ها و يا اردوگاه‌هاي تفريحي، آموزشي و پژوهشي و ورزشي بيش از 10هزار مترمربع
36- معدن مس حداقل ظرفيت استخراجي يك‌‌ميليون تن در سال
37- معدن سنگ آهن حداقل ظرفيت استخراجي 600 هزار تن
38- معدن سنگ طلا با هر ظرفيتي
39- سرب و روي حداقل ظرفيت استخراجي يكصد هزار تن در سال
40-معادن ساير فلزات حداقل ظرفيت استخراجي 100هزار تن
41- زغال‌سنگ حداقل ظرفيت استخراجي80 هزار تن در سال
42- نمك آبي در سطح بيش از 400 هكتار
43- كارخانجات سيمان
44- كارخانجات توليد قند و شكر
45- كارخانجات توليد گچ و آهك صنعتي
46- واحدهاي توليد مواد اوليه بهداشتي، آرايشي و داروسازي
47- كارخانجات بزرگ توليد قطعات خودرو داراي هر سه واحد ذوب، ريخته‌گري و آبكاري
48- واحدهاي تصفيه دوم روغن موتور
49- طرح‌هاي احداث و بهره‌برداري از ميادين نفت و گاز جديد با بيش از 10 حلقه چاه و همچنين طرح‌هاي توسعه ميادين نفت و گاز موجود در صورتي كه بعد از توسعه تعداد چاه‌ها به بيش از 10 حلقه برسد